युक्तिकल्पतरु (महाराज भोज - नौका-निर्माण, जलयान-विज्ञान, शस्त्र, दुर्ग एवं राजधर्म सटीक)

वस्त्रादियुक्तिः । ८३ तस्य त्वक् सम्भवं वस्त्रं विविधानां महीभुजाम् ॥ २६ ॥ ते ब्रह्म-क्षत्रजात्यादि-भेदाज्ज्ञेयाश्चतुर्विधाः । छलनी चतुर्विधा तेषां तनुः स्थूलाः मृदुः खराः ॥ ३० ॥ चतुर्विधानां भूपानां क्रमशः संप्रकाशिताः । अत्रापि नानाकलिता ज्ञेया शिल्पि-विनिर्मिताः ॥ ३१ ॥ जन्तुलोमोद्भवं वस्त्रं लोमजं नाम कीर्त्यते । मृगादयस्तु ते ब्रह्म-क्षत्र-विट्-शूद्र संज्ञकाः ॥ ३२ ॥ सूक्ष्मरोमा सुखस्पर्शः कोमलाङ्गस्तु यद्भवेत् । ब्रह्म-जातिरयं जन्तुरस्य वस्त्रं गुणोत्तरम् ॥ ३३ ॥ स्थूलरोमा मृदुस्पर्शः क्षत्रियः सोऽपि निर्भयः । सूक्ष्मरोमा खरस्पर्शः शूद्र-सञ्जः(ङ्गः) सुखच्छिदः ॥ ३४ ॥ यथापूर्वं गुणयुता चिरसंस्थान-संस्थिताः । ब्राह्मणो मलयामेरो हिमाद्रावपि जायते ॥ ३५ ॥ क्षत्रियः पश्चिमे देशे वैश्यः पूर्वदिशिस्थितः । शूद्रः सर्वत्र जायेत प्रायसो वा युगक्रमात् ॥ ३६ ॥ एकजाति-भवं भद्रं द्वेजातं सुखसम्पदे । त्रिचतुर्जाति-सम्भूतं लोमजं न सुखावहम् ॥ ३७ ॥ इत्थं निश्चित्य यो वस्त्रं परिधातुर्महीपतेः । तस्यायुश्च कुलं वीर्यं वैपरोत्य मतोऽन्यथा ॥ ३८ ॥ इति श्रीभोजराजीये युक्तिकल्पतरौ-(इत्युपकरणयुक्तिः) वस्त्रोद्देशः ॥ —*—