युक्तिकल्पतरु (महाराज भोज - नौका-निर्माण, जलयान-विज्ञान, शस्त्र, दुर्ग एवं राजधर्म सटीक)

Digitized By Siddhanta eGangotri Gyaan Kosha ( १० ) परमभट्टारक महाराजाधिराज परमेश्वर श्रीसीयकदेवपादानु- ध्यात-परमभट्टारकमहाराजाधिराज परमेश्वर श्रीवाक्पतिराज- देव पादानुध्यात-परमभट्टारक महाराजाधिराजपरमेश्वर श्रीसिन्धु- राजदेवपादानुध्यात-परमभट्टारक महाराजाधिराज परमेश्वर श्रीभोजदेवः कुशली ... ... ... ... ... ... ... ... संवत् १०७८ चैत्रसुदि १४ स्वहस्तोऽयं श्रीभोजदेवस्य । अयमेव श्रीभोजराजस्य समयः सम्भाव्यते । प्राचीनलेखमालायाः (द्वितीयभागे) । १४८ पृष्ठे, भोजवर्म्म- राज्यकालः तत्पूर्व्वजानां देवालयस्य प्रशस्तिः । तद्राज्यकालः (१३४५, A. D. १३००) अजयगड़े । लेखस्यायं भोजवर्म्म-कोशा- ध्यक्षस्य सुभटाख्यस्य देवालयनिर्म्माणं सूचयन् सुभटपूर्व्वजानां वृत्तं प्रकाशयति । †

"अस्तिचित्तावुज्जयिनीतिनाम्ना, पुरीविहायस्यमरावतीव । बबम्ध यस्यां परमिन्द्रकल्पो महीपतिर्वाक्पतिराजदेवः ॥" इत्युक्तैः प्रतीयते । अयं गौड़व (हो) धाव्यकाव्य प्रणेता कान्यकुब्जराजाश्रितो वाक्पतिराजः—धारापति- वाक्पतिराजात् सर्व्वथा भिन्नः । धारानगरीतु भोजराजेन सम्यग्राजधानीत्वं नीता । तथाहि— अवाप्तसौर्य्योद्युरि सिन्धुराजः । राजास्ति तस्यां सकलाचलेन्द्रः......... ( १।५।८ ) इत्यादि नव साहसाङ्कचरिते उज्जयिनी-वर्णनानन्तरं तदधिपति सिन्धुराज स्तद्वर्णितः । तत् समयेऽयं ग्रन्थोऽपि कविना परिमलेन प्राधायि । † मुञ्चोभोजस्य पितृव्यः, भोजप्रबन्धोयकथा तदनुकूल प्रमाणाभावात्रादरणीया । वाक्पतिराज इति मुञ्चस्यनामान्तरं आभाति । दशरूपालोके तुरीय परिच्छेदे श्रीवाक्पति राजदेवनाम्ना समुङ्गितः, तत्रैव च पुनरयमेव श्लोकः मुञ्चनाम्ना समुङ्गितः । एवं पिङ्गल- सूत्रवृत्तौ हलायुधकविना बहुस्थानेषु मुञ्जःस्मर्यते ।— CC-0. Gurukul Kangri Collection, Haridwar.