१०८ उपनिषद् (साधना खण्ड - भाग ३)

महोपनिषत् [ १२७ कल्पना जाती है, वे स्वभावतः रूप रहित ब्रह्म ही परमात्मा कहे जाते हैं ॥४२-५७॥ चित्ताकाशं चिदाकाशमाकाशं च तृतीयकम् । द्वाभ्यां शून्यतरं विद्धि चिदाकाशं महामुने ॥५८ देशाद्देशान्तरप्राप्तौ संविदो मध्यमेव यत् । निमेषेण चिदाकाशं तद्विद्धि मुनिपुङ्गव ॥५६ तस्मिन् निरस्तनिःशेषसंकल्प स्थितिमेषि चेत् । सर्वात्मकं पदं शान्तं तदा प्राप्नोष्संशयः ॥६० उदितौदार्यसौन्दर्यनेराग्यरसगर्भिणी । आनन्दस्यन्दिनी यैषा समाधिरभिधीयते ॥६१ दृश्यासंभवबोधेन रागद्वेषादित्तानवे । रतिरर्बलोदिता याऽसौ समाधिरभिधीयते ॥६२ दृश्यासंभवबोधो हि ज्ञानं ज्ञेयं चिदात्मकम् । तदेव केवलीभावं ततोऽन्यत् सकलं मृषा ॥६३ मत्त ऐरावती बद्धः सर्पपीकोणकोटरे । मशकेन कृतं युद्धं सिंहीघैर्रणुकोटरे ॥६४ पद्माक्षे स्थापितो मेरुर्निगीर्णो भृङ्गसूनुना । निदाघ विद्धि तादृक् त्वं जगदेतद्भ्रमात्मकम् ॥६५ चित्तमेव हि संसारो रागादिक्लेशदूषितम् । तदेव तैर्विनिमुक्तं भवान्त इति कथ्यते ॥६६ मनसा भाव्यमानो हि देहतां याति देहकः । देहवासनया मुक्तो देहधर्मेन लिप्यते ॥६७ कल्पं क्षणीकरोत्यन्तः क्षणं नयति कल्पताम् । मनोविलासः संसार इति मे निश्चिता मतिः ॥६८ आकाश तीन माने गये हैं । चिताकाश, चिदाकाश और भौतिक- आकाश । चिदाकाश इन सब में सूक्ष्मतर है । एक देश से दूसरे देश को: