अभिज्ञानशाकुन्तलम् (सन्दर्भदीपिका टीका व हिन्दी अनुवाद सहित)

216 चन्द्रशेखरचक्रवर्तिकृतसन्दर्भदीपिकया समलङ्कृतम्

नेपथ्ये—भो, अब्बम्हण्णं अब्बम्हण्णं। (भोः अब्रह्मण्यं अब्रह्मण्यम्।)
राजा—परमार्थतो भीतिभिन्नस्वरो ब्राह्मणः। कः कोऽत्र भोः।
प्रविश्य कञ्चुकी—आज्ञापयतु देवः।
राजा—निरूप्यतां किमेवं माधव्यमाणवकः क्रन्दतीति।
कञ्चुकी—यावदालोकयामि। (इति निष्क्रम्य ससंभ्रमं पुनः प्रविष्टः)
राजा—पार्वतायन। न खलु किं चिदत्याहितम्।
कञ्चुकी—एवम्।
राजा—तत्कुतोऽयं वेपथुः। तथा हि—

प्रागेव जरसा कम्पः सविशेषेण सम्प्रति।
आविष्करोति सर्वाङ्गमश्वत्थमिव मारुतः॥६-३०॥

कञ्चुकी—परित्रायतां सुहृदं महाराजः।
राजा—कस्मात्परित्रातव्यः।
कञ्चुकी—महतः कृच्छ्रात्।
राजा—अयि, भिन्नार्थमभिधीयताम्।
कञ्चुकी—योऽसौ दिगवलोकनप्रासादो मेघच्छन्नो नाम।
राजा—किं तत्र।
कञ्चुकी—

तस्याग्रभागाद्गृहनीलकण्ठैरनेकविश्रामविलङ्घ्यशृङ्गात्।
सखा प्रकाशेतरमूर्त्तिना ते केनापि सत्त्वेन निगृह्य नीतः॥६-३१॥

---

भट्टारक, मा नाम स माधव्यतपस्वी पिङ्गलिका-मिश्रिताभिश्चित्रफलकहस्तः प्राप्तो भविष्यति। ताभिः स हन्यत इति भावः। नाम संभावनायाम्। मा काकौ। मा नामेत्यव्ययसमुदायः संभावनार्थ इति केचित्। भो अब्रह्मण्यम् अब्रह्मण्यम्। “माणवको हावभेदे बाले कुपुरुषेऽपि च” इति मेदिनी। अत्याहितं महाभीतिरित्यामरः।

प्रागेवेति०।। (6-30)।। स कम्पः सम्प्रति विशेषेणाविष्करोति प्रकटयति च तमेवेत्यर्थः। आविष्करोति चालयतीत्यन्यः।। परित्रायतां रक्षतु। अत्र पर्याप्नोत्विति पाठोऽमरटीकाकृद्भिर्धृतः। पर्याप्नोतु परित्रायताम्। स्यात् पर्याप्तिः परित्राणमित्यमरः। भिन्नार्थं व्यक्तार्थम्।।

तस्येति०।। (6-31)।। प्रकाशेति गुप्तशरीरेण अदृश्येनेत्यर्थः। सत्त्वेन प्राणिना।।

ममापीति गर्वाख्यो नाम नाट्यालङ्कारः। तदुक्तं “गर्बोऽवलेपजं वाक्यमिति”।।