श्रीमदानन्द रामायण (९ काण्ड संपूर्ण - हिन्दी अनुवाद सहित)

सर्गः १ ] राज्यकाण्डम् ( पूर्वार्द्धम् ) १८७

---

सहिष्णुः सद्गतिः शास्ता विश्वयोनिर्दिनद्युतिः । अनीशः अजितः प्रांशुरुपेन्द्रो वामनो बलिः ॥७०॥ धनुर्वेदो विधाता च ब्रह्मा विष्णुश्च शङ्करः । हंसो मरीचिर्गोविन्दो रत्नगर्भो महद्युतिः ॥ ७१ । व्यासो वाचस्पतिः सर्वदर्पिदानवमर्दनः । जानकाश्रयभः श्लाघ्यः प्रकटः प्रीतिवर्धनः ॥७२॥ सम्भवोऽतीन्द्रियो वेद्यो निर्देश्यो नग्नवान्प्रभुः । मदनो मन्मथो वश्या विश्वरूपो निरञ्जनः ॥७३॥ नारायणोऽग्रणी साधुर्जटायुप्राणिवर्द्धनः । नैकरूपो जगन्नाथः गुरुकार्यहरः प्रभुः ॥७४। जितक्रोधो जितारातिः प्लवगाधिपराज्यदः । वसुदः सुभुजो नैक्रमायो भव्यः प्रमोदनः ॥७५। चण्डांशुः सिद्धिदः कल्पः शरणागतवत्सलः । अगादो गगहर्त्ता च मन्त्रज्ञो मन्त्रभावनः ॥७६॥ सौमित्रिवत्सलो धूर्यो व्यक्तऽव्यक्तस्वरूपधृक् । वसिष्ठो ग्रामणीः श्रीमाननुकूलः प्रियरतः ॥७७॥ अनुत्कः मान्त्रिको धीरः शरासनविशारदः । ज्येष्ठः सर्वगुणोपेतः शक्तिमान्त्राटकांतकः ॥७८॥ वैकुण्ठः प्राणिनां प्राणः कमठः कमळाधिपः । गोवर्धनधरो मत्स्यरूपः कारुण्यसागरः ॥७९॥ कुम्भकर्णप्रभेत्ता च गोपिगोपालनन्दनः ३०० । मायावी व्यापको व्यापी रेणुकेयबलापहः ॥८०। पिनाकभञ्जनो वन्द्यः समर्थो गरुडध्वजः । लोकत्रयाश्रयः लोकभर्त्ताच भरताग्रज ॥८१॥ श्रीधरः संप्रतिर्लोकाध्यक्षो नारायणो विभुः । मनोरूपो मनोजेगी पूर्णः पुरुषपुंगवः । ८२॥ यदुश्रेष्ठो यदुपतिर्मुनामयः मुविक्रमः । तेजाधरो घराधरश्चतुर्मूर्तिर्महानिधिः । ८३ । बाणप्रमथनो वद्यः शांतो भरतवंदितः । शब्दातीतः समात्मा कमलाङ्गः प्रजागरः ।८४। लोकार्थगमः शशायी धीरः स्थितिलयात्मकः । आग्मज्योतिर्गदात्मा सहस्रार्च्चिः सहस्रपात् ॥८५। अमृतांशुर्महीगर्भो निर्व्वत्तिरप्यस्पृहः । त्रिकालज्ञो मुनिः साक्षी विहायसगतिः कृतः ॥८६। पर्जन्यः कुमुदो भूतावासः कमलासनः । आत्मप्रत्ययः श्रोवाशो वाग्मी लक्ष्मणग्रजः ॥८७॥ लोकाभिरामो लोकार्त्तिमर्त्तः सेवर्काप्रियः । मनातनतमा मध्व्यामलः राक्षसातकृ ॥८८।

---

स्माकक भावी, भगवान् अगम्य, वरदीय ने । ९६ ॥ सहिष्णु, सद्गति, शासक, विश्वयोनि परमकन्ति-सम्पन्न अनीश (इन्द्रसे भ्रष्ट), महाबली, उपेन्द्र, वामन, बलि, ॥ ७० ॥ धनुर्वेदविधाता, ब्रह्मा, विष्णु, शंकर हंस, मरीचि, गोविन्द रत्नगर्भ महा तेजस्वी ॥ ७१ ॥ व्यास, बृहस्पति, सभी अभिमानी असुरोंके घातक, जानक आश्रम, श्लाघ्य प्रकट, प्रीतिवर्धन ॥ ७२ ॥ संभव, अतीन्द्रिय, वेद्य, निर्देश, ज्ञानवान्‌के स्वाभा मदन मन्मथ, सर्वव्यापी विश्वरूप निरञ्जन ॥ ७३ ॥ नारायण, अग्रणी, साधु जटायुके प्रीतिवर्धन, अनेकरूप, जगन्नाथ देवकार्यसाधक, प्रभु ॥ ७४ ॥ जितक्रोध, शत्रुविजेता, सुग्रीवराज्यदायक, वसुदाता, बहुभुज विविधमायाधारी, भव्य प्रमादन ॥ ७५ । चण्डांशु, सिद्धिदायक, कल्प, शरणागत-वत्सल, अगाद रोगहर्त्ता मन्त्रज्ञ मंत्रभावन। ७६ । लक्ष्मणप्रिय, धुर व्यक्त-अव्यक्तस्वरूपधारी, वसिष्ठ, ग्रामीण, धीमान्, अनुकूल, प्रियरत । ७७ । अनुत्सुक मांत्रिक धीर, धनुर्विद्यामें निपुण, श्रेष्ठ, सर्वगुणसम्पन्न, शक्तिमान्, ताड़काके घातक। ७८ । वैकुण्ठ, प्राणियोंके प्राण, कमठ, कमलापति, गोवर्धनधारी, मत्स्य-रूपधारी, करुणासागर ॥ ७९ ॥ कुम्भकर्णके नाशक, गोपीगोपालनन्दन ३००, मायावी, व्यापक , व्यापी, रेणुकेय (परशुराम)के बलनाशक ॥ ८० धनुर्भञ्जक, वंद्य समर्थ, गरुडध्वज, तीनों लोकोंके आश्रय, लोकभर्त्ता भरतके बड़े भ्राता । ८१ ॥ श्रीधर, सद्गति, लोकाध्यक्ष नारायण, विभु, मनोरूपों, मनोवेगी, पूर्ण, पुरुष पुंगव । ८२ । यदुश्रेष्ठ यदुपति, मूनामय, मुविक्रम, तेजाधर, घराधर, चतुर्मूर्ति, महानिधि ॥ ८३ ॥ बाणप्रमथन वद्य अन्त, भरतवन्दित शब्दातीत, सर्वात्मा, कमलांग, प्रजागर ॥ ८४ । लोकौर्थगामी, शेषशायी धीर स्थितिलय, अमल, आत्मज्योति, अदीनात्मा, सहस्रार्चि, सहस्रचरण । ८५ । अमृतांशु, महीगर्भ, विप्रभक, स्पृहरहित, त्रिकालज्ञ मुनि साक्षी, विहायसगति, कृतः ॥ ८६ ॥ पर्जन्य, कुमुद भूतावास, कमलासन आत्मसंवद्या, आवास, बोरहा, लक्ष्मणाग्रज ॥ ८७ ॥ लोकाभिराम, लोका-