अष्टावक्र गीता

बारहवाँ प्रकरण । १९१

मूलम् ।

एवमेव कृतं येन सकृतार्थो भवेदसौ ।
एवमेव स्वभावो यः स कृतार्थो भवेदसौ ॥ ८ ॥

पदच्छेदः ।

एवम्, एव, कृतम्, येन, सः, कृतार्थः, भवेत्, असौ,
एवम्, एव, स्वभावः, यः, सः, कृतार्थः, भवेत्, असौ ॥

अन्वयः ।	शब्दार्थ ।	अन्वयः ।	शब्दार्थ ।
येन	= जिस पुरुष करके	यः	= जो
एवम् एव	= क्रिया-रहित	एवम् एव	= ऐसा ही अर्थात् स्वतः ही
स्वरूपम्	= स्वरूप	स्वभावः	= स्वभाववाला है
साधनवशात्	= साधनों के वश से	सः असौ	= सो वह
कृतम्	= किया गया है	कृतार्थः	= कृतकृत्य
सः असौ	= वह पुरुष भी	भवेत्	= होता है
कृतार्थः	= कृतकृत्य	किंवक्तव्यम्	= इसमें कहना ही क्या है
भवेत्	= होता है

भावार्थ ।

जिस पुरुष ने इस प्रकार संपूर्ण क्रियाओं से रहित अपने स्वरूप को जान लिया है, वही कृतार्थ अर्थात् जीवन्मुक्त होता है ।

प्रश्न—जीवन्मुक्त का लक्षण क्या है ?
उत्तर—ब्रह्मैवाहमस्मीत्यपरोक्षज्ञानेन निखिलकर्मबन्धवि-
निर्मुक्तो जीवन्मुक्तः ।