आश्वलायन गृह्यसूत्र (अनाविला टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

सप्तदशः खण्डः ] अनाविलोपेतम् । ७५

ब्रह्मचर्यम् । गुरुशुश्रूषा भैक्षचरणम् इत्येतत् पावमानादि- भिरिति उदकोपस्पर्शनमिति गम्यमानत्वान्नोक्तम् । काल- स्यानुक्तत्वात् संवत्सरमेव । गृहमेधो गृह्यशास्त्रं तस्योपदेशो गृह्यकर्मभिरधिक्रियत इत्यर्थः । नाध्यापनं वेदस्य । तत एवं कृतेप्रायश्चित्ताद् यो निर्वर्तते उत्पद्यते तस्योपनयनं सं- स्कारः कर्तव्यः । यथा प्रथमेऽतिक्रमे अष्टमादूर्ध्वमृतुं त्रैविद्यकं ब्रह्मचर्यं चरेदित्यादि ततस्तु यो निर्वर्त्तते तत आरभ्य प्रकृ- तिवद्यथाप्राप्तमुपनयनं न किञ्चित् प्रायश्चित्तमिति ॥ ७ ॥

अलङ्कृतं कुमारं कुशलीकृतशिरसमहतेन वा- ससा संवीतमैणेयेन वाजिनेन ब्राह्मणं रौरवेण क्षत्रिय- माजेन वैश्यम् ॥ ८ ॥

द्वितीयानिर्देशादुपनयेदिति व्यवहितमपि सम्बध्यते । कुमाराधिकारे पुनः कुमारग्रहण‘मथोपेतपूर्वस्ये’त्युपनीतस्य पुनरुपनयनेऽलङ्कारो मा भूदिति । व्याख्यातं कुशलीकरणम् । अहतम् अनुपयुक्तमभिनवं तेन वाससा संवीतं प्रावृतम् । अजिनं चर्म तेन वा वाससा वा संवीतम् । वासोऽजिनयो- र्विकल्पः । एतावत् साधारणम् । अजिने विशेषानाह — ऐणेयेन ब्राह्मणमित्यादि । एणी बिन्दुरहिता मृगी तस्या वि- कार ऐणेयम् । ‘एण्या ढञ्’ । रुरुः बिन्दुमान् मृगः । एवं संवीतं कुमारमुपनयेत् । उपनयनं नाम पितृकुलाद् विधिवदा- चार्यकुलप्रापणम् । अस्मिन्नवसरे यज्ञोपवीतधारणम् । यथाह बोधायनः — स्नातं बद्धशिखं यज्ञोपवीतं प्रतिमुञ्चन् वाच- यति ‘यज्ञोपवीतं परमं पवित्रमि’ति ॥ ८ ॥

---

१. ‘त्वा’ क. पाठः.