आश्वलायन गृह्यसूत्र (अनाविला टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

४ आश्वलायनगृह्यसूत्रम् [प्रथमोऽध्यायः]

सः स्वध्वरः स सर्वोऽपि शोभनयज्ञः, न केवलं य आहुत्या प्रीणाति स एव । किञ्च तस्येत् तस्यैव अर्वन्तः अश्वा रंह- यन्ते गमयन्ति कं रथम् आशवः क्षिप्रगामिनः । द्युम्नि- तमं द्युम्नं¹मिति हिरण्यनाम अतिशयेन द्युम्नवत् द्युम्नित- मम् । एवंभूतं यशोऽपि तस्यैव । तस्य देवकृतमंहः व्यसनं कुतश्चनापि न नशत् न व्याप्नोति मर्त्यकृतं चांहो न नशद् इत्यृग्द्वयस्यार्थः ॥ ४ ॥

समिधमेवापि श्रद्दधान आदधन्मन्येत यज इ- दमिति नमस्तस्मै य आहुत्या यो वेदेनेति विद्ययैवाप्य- स्ति प्रीतिस्तदेतत्पश्यन्नृषिरुवाच । अगोरुधाय गविषे द्युक्षाय दस्म्यं वचः । घृतात् स्वादीयो मधुनश्च वोच- तेति । वच एव स इदं घृताच्च मधुनश्च स्वादीयोऽस्ति प्रीतिः स्वादीयोऽस्त्वित्येव तदाह । आ ते अग्न ऋचा हविर्हृदा तष्टं भरामसि । ते ते भवन्तूक्षण ऋषभासो वशा उतेति । एत एव स उक्षाणश्च ऋषभाश्च वशाश्च भवन्ति। य इमं स्वाध्यायमधीयत इति यो नमसा स्व- ध्वर इति नमस्कारेण वै खल्वपि न वै देवा नमस्कार- मति यज्ञो वै नम इति हि ब्राह्मणं भवति ॥ ५ ॥

एवापिशब्दावल्पतां द्योतयतः । कनिष्ठामात्रं³ हि समित् तामपि श्रद्दधानो भूत्वा आदधत् पुरुषः यज इदमिति मन्येत याग एवायं मया क्रियत इति मन्येतेत्यर्थः । सूत्रकारोऽपि तं नमस्यति नमस्तस्मै । दृष्टश्चैवंविधः प्रासङ्गिकोऽन्यत्रापि

---

१. 'म्नि' क. ग. पाठः. ३. 'काष्ठमा' ख. ग. पाठः.