आश्वलायन गृह्यसूत्र (अनाविला टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

४८	आश्वलायनगृह्यसूत्रम्	[प्रथमोऽध्यायः

शामित्रस्य पश्चिमे देशे बर्हिरास्तीर्य तत्र पशुं संज्ञपयति मारयति कर्ता । ‘अमायुं कृण्वन्तम’िति कल्पान्तरे । संज्ञपनकाले च प्राक्शिरा वा प्रत्यक्शिरा वा पशुः कार्यः । ऊर्ध्वशिरा वा माभूदित्येवमर्थमिदम्, उदक्पादवचनादेव सिद्धत्वात् । एवं संज्ञप्य पुरा नाभेरिति वपास्थाननिर्देशः । नाभेरर्वागित्यर्थः । तृणमन्तर्धाय वपामुत्खिदति । उत्खिद्य उत्पाट्य वपामवद्यति खण्डयति । पुनर्वपाग्रहणं कृत्स्नावदानार्थम् । तेन हृदयादिष्वेकदेशावदानं भवति । अवदाय वपाश्रपणीभ्यां परिगृह्णाति । परिगृह्या^१द्भिरवसिञ्चति क्षालयति । अवसिच्य शामित्रेऽग्नौ प्रतापयति । धर्ममात्रमिदं प्रतापनम्, उत्तरत्रे^२ वपाश्रपणविधानात् । प्रताप्याग्रेणैतमग्निं हृत्वा अग्रेण पूर्वेणेत्यर्थः । एतमग्निमित्यौपासनस्य निर्देशः प्रधानत्वाद्, इतरस्य शामित्रशब्देनैव सर्वत्र व्यवहारात्, हृत्वा तस्यैवाग्नेर्दक्षिणत आसीनः श्रपयति घृतपरिषेकश्च भवति सम्यक्पाकार्थम् । श्रपयित्वा परीत्य जुहुयात् । उभावप्यग्नी पर्यावर्तते । अमुष्मै स्वाहेति मन्त्रः । अत्र प्रधानहोमविधानादाज्यभागान्ते पाशुक^३स्य कर्मण आरम्भः कुम्भीस्वधित्यादीनां च पात्रैः सह सादनम् ॥ १० ॥

एतस्मिन्नेवाग्नौ स्थालीपाकं श्रपयन्ति ॥ ११ ॥

एतस्मिन्निति श्रपणार्थमुत्पन्ने शामित्रे माभूत् । पशुपुरोडाशस्थानीयश्चायं स्थालीपाकः । यद्देवतयः पशुः तद्देवतो भवति ॥ ११ ॥

---

१. ‘ति । ततोऽद्भिरवसिच्य प्रक्षाल्य शा’, २. ‘त्र थ’ क, ख. पाठः. ३. ‘कर्म’ ग. पाठः.