आयुर्वेद प्रकाश (माधव उपाध्याय - रसशास्त्र, पारद शोधन व धातु भस्म निर्माण सटीक)

१०८ आयुर्वीदीयग्रन्थमाला। [अध्यायः अथाग्निजार इति क्षारविशेषः। अब्धितीरेऽग्निनक्रस्य जरायुः शुष्कतां गतः। अग्निजारस्तु संप्रोक्तः स क्षारो जारणे हितः ॥ ४७ ॥ अथ गिरिसिन्दूरम्। गिरिसिन्दूरकं यत्तु गिरौ पाषाणजं भवेत्। किंचिद्धिङ्गुलतुल्याभं रसबन्धे हितं मतम्। धातुवादेऽपि तत्पूज्यं नेत्ररोगघ्नमीरितम् ॥ ४८ ॥ अथ बोदारशृङ्गम्। ‘मुद्दारशिंगी’ इति भाषा ॥ बोदारशृङ्गकं प्रोक्तं द्विविधं पीतपाण्डुरम्। सदलं निर्दलं तस्य जनिर्गूर्जरमण्डले ॥ ४९ ॥ अर्बुदाख्यगिरेः पार्श्वे सीससत्त्वसमं परम्। केश्यं पुरुषरोगघ्नं रञ्जनं रसबन्धकम् ॥ ५० ॥ उक्तं च।— कम्पिल्लश्चपलो गौरीपाषाणो नवसादरः। वह्निजारोऽथ सिन्दूरं साधारणरसाः स्मृताः ॥ ५१ ॥ अथैषां शोधनम्।— साधारणरसाः सर्वे मातुलुङ्गार्द्रकाम्बुना। त्रिवारं भाविताः शुष्का भवेयुर्दोषवर्जिताः ॥ ५२ ॥ महारसः स एव स्याद्गन्धाद्युपरसाः स्मृताः। गन्धको वज्रवैक्रान्तौ सिन्दूरं बोलगैरिकम् ॥ ५३ ॥ समुद्रफेनः खटिकाद्वयं शम्बूकतार्क्ष्यजौ। कासीसं कान्तपाषाणो वराटी शुक्तिहिङ्गुलाः ॥ ५४ ॥ कङ्कुष्ठं शङ्खभूनागौ टङ्कणं च शिलाजतु। उक्ता उपरसा एते द्रव्यनिर्णयकारिभिः ॥ ५५ ॥