भारतकोश
बौधायन धर्मसूत्र (विवरण टीका व हिन्दी अनुवाद)

बौधायन धर्मसूत्र (विवरण टीका व हिन्दी अनुवाद)

Baudhayana Dharmasutra Hindi

महर्षि बौधायन द्वारा

स्रोत: Baudhayana Dharmasutram with Vivarana & Hindi Translation by Dr. Umesh Chandra Pandey (उद्गम)

DevanagariHindipublished486 पृष्ठ

पृष्ठ 289, कुल 486 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 289

अष्टमः खण्डः ] द्वितीयप्रश्ने पञ्चमोऽध्यायः २३७

प्रथमणं शौचं मूत्रपुरीषोद्यपनयनलक्षणं पल्पूलनं मलापनयनाय पाणिभ्याम- वस्फोटनं, उपस्पर्शनं आचमनम् । एतत्त्रयमप्सु सता न कर्तव्यमित्यर्थः॥७-८॥

यद्युप॒रुद्धा॑स्स्यु॒रेतेनोप॑तिष्ठते "नमो॑ऽग्नये॒ऽप्सुमते॒ नम॒ इन्द्रा॑य नमो॒ वरु॑णाय॒ नमो वारु॑ण्यै॒ नमो॒ऽद्भ्य” इति ॥ ९ ॥ उत्तीर्याऽऽचम्याऽऽचान्तः पुनराचामेत् ॥ १० ॥

अनु—यदि स्नान के लिए प्रयुक्त जल चारो ओर से घिरा हो (जैसे कूप में) तो "नमोऽग्नयेऽप्सुमते नम इन्द्राय नमो वरुणाय नमो वारुण्यै नमोऽद्भ्यः" इस मन्त्र से उसकी प्रार्थना करे । मन्त्रार्थ—जल के स्वामी अग्नि को नमस्कार, जल को नमस्कार ॥ ९ ॥

अनु०—जल से बाहर निकलकर और आचमन कर पुनः आचमन करे ॥१०॥

'तपस्यमवगाहनम्' ( २. ३. १.) इत्यस्मिन्नध्याये 'स्रवन्तीष्वनिरुद्धासु' इति निरुद्धास्वप्सु स्नानप्रतिषेध उक्तः। तस्येदानीं प्रायश्चित्तमाह—यद्युपरुद्धास्स्यु- रेतेनोपतिष्ठते 'नमोऽग्नय' इति । नात्र मन्त्रे विरोहितं किञ्चिदस्ति । जलाश- यादुत्तीर्य प्राङ्मुख उदङ्मुखो वा आचामेत् । अप आचम्याऽऽचामेदित्येव सिद्धवे आचान्तः पुनरिति चोक्तम् । तस्याऽयमभिप्रायः—मन्त्राचमनं सर्वत्रा- ऽऽचान्त एव कुर्यादिति ॥ ९-१० ॥

आपः॑ पुनन्तु पृथि॒वीं पृ॑थि॒वी पू॒ता पु॑नातु॒ माम् । पु॒नन्तु॒ ब्रह्म॑ण॒स्पति॒र्ब्रह्म॑पूता पु॑नातु॒ माम् ॥ यदु॑च्छि॒ष्टमभो॑ज्यं॒ यद्वा॑ दु॒श्चरि॑तं॒ मम॑ । सर्वं॑ पुनन्तु॒ मामापोऽस॑तां च प्रति॒ग्रहं॒ स्वाहेति॑ ॥ ११ ॥

अनु०—( इसके साथ निम्नलिखित मन्त्रों का जप करे ) जल पृथिवी को पवित्र करे । पवित्र पृथिवी मुझे पवित्र करे । ब्रह्मणस्पति पवित्र करे । ब्रह्मा पवित्र करे । जो कुछ उच्छिष्ट अभोज्य खाकर मैंने पाप किया है अथवा मैंने जो दुष्कर्म किये हैं तथा अयोग्य लोगों का जो दान ग्रहण किया है उसे जल पवित्र करे ।

वामदेव ऋषिः, विश्वेदेवा वा ऋषयः। द्वे अप्येते अनुष्टुभौ आपः प्रार्थ्यन्ते । आपश्शोधयन्तु । इह पृथिवीशब्देन तन्मयं शरीरमुच्यते । ताभि- रद्भिः पूतं शरीरं मां पुनातु । पुनन्तु ब्रह्मणस्पतिरिति एकस्मिन् पूजायां बहुवच- नमेतत् , वैष्णवान् खनामि' इति यथा । ब्रह्मणस्पतिः पृथिवी पुनात्वित्यर्थः । ब्रह्मपूता बृहस्पतिपूतं शरीरम् , यदुच्छिष्टमन्यत् यदभोज्यं मया भुक्तं यद्वा दुश्चरितं मम सम्बन्धीति शेषः। सर्वं पुनन्तु मां, सर्वस्मादस्मात् मामापः पुन-

बौधायन धर्मसूत्र (विवरण टीका व हिन्दी अनुवाद) · पृष्ठ 289, कुल 486 में से · BharatKosha