बौधायन धर्मसूत्र (विवरण टीका व हिन्दी अनुवाद)
Baudhayana Dharmasutra Hindi
महर्षि बौधायन द्वारा
स्रोत: Baudhayana Dharmasutram with Vivarana & Hindi Translation by Dr. Umesh Chandra Pandey (उद्गम)
पृष्ठ 335, कुल 486 में से
संदर्भ में पढ़ेंसप्तदशः खण्डः ] द्वितीयप्रश्ने दशमोऽध्यायः २८३
अनु०—अथवा अपने पुत्रों को भलीभाँति अपने धर्म में लगाकर संन्यास ग्रहण करे ॥ ५ ॥
स्वयमसमर्थस्याऽग्निहोत्रादिषु समर्थापत्यस्याऽधिकारः ॥ ५ ॥
अयमपरः कालनियमः पूर्वैस्समुच्चीयते विकल्पार्थो वैराग्यापेक्षया—
सप्तत्या ऊर्ध्वं सन्न्यासमुपदिशन्ति ॥ ६ ॥
अनु०—अथवा सत्तर वर्ष की अवस्था के बाद संन्यास ग्रहण करने का उपदेश देते हैं ॥ ६ ॥
प्रायशस्सप्तत्या ऊर्ध्वमेव भार्यान्निवृत्तरजस्का गार्हस्थ्यधर्मानुष्ठानासामर्थ्यं वा भवतीति मत्वोक्तं सप्तत्या ऊर्ध्वमिति ॥ ६ ॥
वानप्रस्थस्य वा कर्मविरामे ॥ ७ ॥
अनु०—अथवा वानप्रस्थ अपने सभी विहित कर्मों को पूरा करके संन्यास ग्रहण करे ॥ ७ ॥
विरामोऽवसानम् । असामर्थ्यमाश्रमविहितधर्मानुष्ठाने । अस्यामवस्थायां प्रव्रज्याऽप्रव्रज्य वा वानप्रस्थेनाऽपि ध्यानपरायणेन भवितव्यं वानप्रस्थान्तरेभ्य एव भैक्षमाददानेन । उक्तावस्थान्यतिरिक्तावस्थासु कृतोऽपि संन्यासोऽकृत एव भवति ॥ ७ ॥
सम्प्रत्युक्तलक्षणानामप्यनात्मविदां संन्यासाधिकाराभावं दर्शयितुमृचं पठति—
^१एष नित्यो महिमा ब्राह्मणस्य न कर्मणा वर्धते नो कनीयान् ।
तस्यैवाऽऽत्मा पदवित्तं विदित्वा न कर्मणा लिप्यते पापकेनेति ॥ ८ ॥
अनु०—ब्रह्म की यह शाश्वत महिमा कर्मों के करने से न तो बढ़ती है और न घटती है। आत्मा ब्रह्म के माहात्म्य को जानती है और इस कारण जो ऐसा जानता है, वह पाप कर्मों से युक्त नहीं होता ॥ ८ ॥
सैषाऽऽश्रमचातुर्विध्यप्रस्तावेऽस्माभिर्व्याख्याता । तं विदित्वेत्येतदत्रोपयुज्यते ॥ ८ ॥
अस्यामृचि नित्यो महिमेति पदद्वयमस्ति । तत्तावदुपपादयति—
अपुनर्भवं नयतीति नित्यः ॥ ९ ॥
अनु०—यह पुनर्जन्म को समाप्त कर देता है ॥ ९ ॥
१. See. तै. ब्रा. ३. १२. ९.