बौधायन धर्मसूत्र (विवरण टीका व हिन्दी अनुवाद)

३३६	बौधायन-धर्मसूत्रम्	[ कूष्माण्डहोमः

दित्यनुवाकैः प्रत्यृचमाज्यस्य हुत्वा १"सिंहे व्याघ्र उत या पृदाकावि"ति चतस्रस्स्रुवाहुतीः जुहोति । २"अग्नेऽभ्यावर्तिन् । अग्ने अङ्गिरः । पुनरूर्जा । सह रय्ये"ति चतस्रोऽभ्यावर्तिनीर्हुत्वा समित्पाणिर्यजमान-

---

षत्नान् प्रस्यजातान् जातवेदो नुदस्व । अधि नो ब्रूहि सुमनस्यमानो वयँस्याम प्रमृदानस्सपत्नान् ॥ ४१ ॥ अग्ने यो नोऽभितो जनो वृको वारोजिघांसति । ताँस्त्वं वृत्रहञ्जहि वस्वस्मभ्यमाभर ॥ ४२ ॥ अग्ने यों नोऽभिदासति समानो यश्चनिष्ट्यः । तं व समिधं कृत्वा यङ्क्तुमग्नेऽपि दध्मसि ॥ ४३ ॥ यो नश्शपादशपतो यश्च नश्शपतश्शपात् । उषाश्च तस्मै निऋतिश्च सर्वं पापँ समूहताम् ॥ ४४ ॥ यो नस्स पत्नो यो रणो मतोंऽभिदासति देवः । इध्मस्येव प्रक्षायतो मात्तस्योच्छेषि किञ्चन ॥ ४५ ॥ यो मां द्वेष्टि जातवेदो यञ्चाहं द्वेषिम यश्च माम् । सर्वाँस्तानग्ने सन्दह याँश्चाहं द्वेषिम ये च माम् ॥ ४६ ॥ यो अस्मभ्यमरातीयाद्यश्च नो द्वेषते जनः । निन्दाद्यो अस्मादिप्साच्च सर्वाँस्तान्मष्मषा कुरु ॥ ४७ ॥ सँशितं मे ब्रह्मसँशितं वीर्यां १ बलम् । सँशितंक्षत्रं मे जिष्णु यस्याऽहमस्मि पुरोहितः ॥४८॥ उदेषां बाहू अतिरमुद्धर्चो अथोबलम् । क्षिणोमि ब्रह्मणाऽमित्रानुन्नयामि स्वां१ अहम् ॥ ४९ ॥ पुनर्मनः पुनरायुर्म आगात् पुनश्चक्षुः पुनश्श्रोत्रम्म आगात् पुनः प्राणः पुनराकूतं म आगात्पुनश्चित्तं पुनराधीतं म आगात् । वैश्वानरोऽदब्धस्तनूपा अव बाधतां दुरितानि विश्वा ॥ ५० ॥ ( तै० आ० २. ५. ) इति तृतीयोऽनुवाकः ।

१. सिङ्हे व्याघ्र उत या पृदाकौ । त्विषिरग्नो ब्राह्मणे सूर्ये या । इन्द्रं या देवी सुभगा जजान । सा न आगन् वर्चसा संविदाना ॥ १ ॥ या राजन्ये दुन्दुभाव्वायतायाम् । अश्वस्य क्रन्थे पुरुषस्य मायौ । इन्द्रं या देवी सुभगा जजान । साँ न आगन् वर्चसा सम्विदाना ॥ २ ॥ या हस्तिनि द्वीपिनि या हिरण्ये । त्विषिरश्वेषु पुरुषेषु गोषु । इन्द्रं या देवी सुभगा जजान । सा न आगन् वर्चसा सम्विदाना ॥ ३ ॥ रथे अक्षेषु वृषभस्य वाजे । वाते पर्जन्ये वरुणस्य शुष्मे । इन्द्रं या देवी सुभगा जजान । सा न आगन् वर्चसा सम्विदाना ॥ ४ ॥ ( तै० सं० २.७.७. ) इति चत्वारो मन्त्राः एकेकेन मन्त्रेणैकाहुतिः कर्तव्या ॥

२. अग्नेऽभ्यावर्तिन्नभि न आवर्तस्वाऽऽयुषा वर्चसा सन्या मेधया धनेन ॥ १ ॥ अग्ने अङ्गिरश्शतं ते सङ्गावृत्तस्स्रहस्रन्त उपावृतः । तासां पोषस्य पोषेण पुनर्नो नष्टमा कृधि पुनर्नो रयिमा कृधि ॥ २ ॥ पुनरूर्जा निवर्तस्व पुनरग्न इषाऽऽयुषा । पुनर्नः पाहि विश्वतः ॥ ३ ॥ सहरय्या निवर्तस्वाऽग्ने पिन्वस्व धारया । विश्वाप्स्निया विश्वतस्परि ॥ ४ ॥ इति चतस्रोऽभ्यावर्तिन्यः ( तै. सं. ४.२ १.२. ) ॥