भारतकोश
बौधायन धर्मसूत्र (विवरण टीका व हिन्दी अनुवाद)

बौधायन धर्मसूत्र (विवरण टीका व हिन्दी अनुवाद)

Baudhayana Dharmasutra Hindi

महर्षि बौधायन द्वारा

स्रोत: Baudhayana Dharmasutram with Vivarana & Hindi Translation by Dr. Umesh Chandra Pandey (उद्गम)

DevanagariHindipublished486 पृष्ठ

पृष्ठ 407, कुल 486 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 407

नवमः खण्डः ] तृतीयप्रश्ने नवमोऽध्यायः ३५३

ऽभ्युत्पातादावध्ययने दोषो नास्तीति गम्यते । नित्याध्ययनानां सन्ध्योपास- नादीनां च पूर्वमेवाऽवगन्तुं शक्यत्वात् तत्परिहरणेनाऽपि सङ्कल्प उपपद्यते ॥५॥ अत्राऽन्यथाकरणे प्रायश्चित्तमाह—

अथाऽन्तरा व्याहरेदथाऽन्तरा विरमेत्त्रीन् प्राणानायम्य वृत्ता- न्तादेवाऽऽरमेत ॥ ६ ॥

अनु०—यदि बीच में कोई अन्य आलाप करता है या रुक जाता है तो तीन प्राणायाम कर वहीं से आरम्भ करे जहाँ व्यवधान हुआ था ॥ ६ ॥

अथ यदीत्यर्थः । आयमनमातमनम् । वृत्तान्तात् स्थितादुत्तरतः ॥ ६ ॥

चिरकालेनाऽप्यप्रतिभायां किं कर्तव्यमित्याह—

अप्रतिभायां यावता कालेन न वेद तावन्तं कालं तदधीयीत स यज्जानीयात् ॥ ७ ॥

अनु०—किसी अंश के याद न आने पर जितने समय तक वह याद न आ जाय उतने समय उसी का पाठ करे जो याद हो ॥ ७ ॥

व्यवहितमपि यत्प्रत्यभात्तदधीयीतेत्यर्थः ॥ ७ ॥

तत्राऽप्यशक्तौ कथम् ?

ऋक्तो यजुष्टस्सामत इति ॥ ८ ॥

अनु०—यदि ऋचा याद न आ रही हो तो ऋचा का, यजुस् के लिए यजुस् का और साम के लिए साम का ही पाठ करता रहे ॥ ८ ॥

विजानीयादिति शेषः । ऋच्यप्रतिभातायामृगन्तरमधीयीतेत्यर्थः । एवं यजुषि, साम्नि च ॥ ८ ॥

तत्राऽप्यप्रतिभायाम्—

तद्ब्राह्मणं तच्छन्दसं तद्दैवतमधीयीत ॥ ९ ॥

अनु०—अथवा उस भूले हुए अंश से संबद्ध ब्राह्मण का या उसके छन्द और देवता का ही अध्ययन करे ॥ ९ ॥

ऋचश्चेन्न प्रतिभान्ति तद्ब्राह्मणमधीयीत । तत्प्रतिभायां पुनर्मन्त्रमेव । तच्छन्दसं तद्दैवतं तत्तदार्षमधीयीत ॥ ९ ॥

द्वादश वेदसंहिता अधीयीत यदनेनाऽनध्यायेऽधीयीत यद्गुरुवः

२६ बौ० गृ०