भैषज्य रत्नावली (गोविन्ददास सेन - सान्वय भाषा टीका सहित)
Bhaishajya Ratnavali Hindi
कविराज गोविन्ददास सेन (टीकाकार: वैद्य शंकरलाल) द्वारा
स्रोत: Bhaishajya Ratnavali with Hindi Translation by Vaidya Shankar Lal (1942) (उद्गम)
पृष्ठ 637, कुल 1416 में से
संदर्भ में पढ़ेंचिकित्सा ] भाषाटीकासहिता । ६०५
कुट्टयित्वा चतुःषष्टिशरावैरम्भसः पचेत् ।
ज्ञात्वा पादावशेषेण तेन क्वाथोदकेन च ॥ ७२ ॥
क्षीरस्याष्टाभिराज्यस्य शरावाणां चतुष्टयम् ।
यष्टीमधुकमञ्जिष्ठाकुष्ठचन्दनपद्मकैः ॥ ७३ ॥
विभीतकशिवाधात्रीबृहतीतगरादिकैः ।
विडङ्गदाडिमीदेवदारुदन्तीहरेणुभिः ॥ ७४ ॥
तालीसकेशरश्यामाविशालातालपर्णिभिः ।
प्रियङ्गुमालतीपुष्पकाकोलीयुगलोत्पलैः ॥ ७५ ॥
हरिद्रायुगलानन्तामेदैलाह्रिवालुकैः ।
सपृश्निपर्णीकिरैभिः कल्कैरक्षसमन्वितैः ॥ ७६ ॥
गीदडका शुद्ध किया हुआ मांस ५० पल लेकर एक कपडेकी पोटलीमें बांधलेवे और दशमूलकी प्रत्येक ओषधि पाँच पाँच पल लेकर एकत्र कूटकर सबको चौसठ शराव परिमाण जलमें पकावे । जब पकते पकते चौथाई भाग जल शेष रहजाय तब उतारकर छान लेवे । फिर उस काढ़ेमें बकरीका दूध ८ शराव परिमाण बकरीका घी ४ शराव परिमाण एवं मुलहठी, मंजीठ, कूठ, लालचन्दन, पद्माख, बहेडा, हरड, आमले, बडी कटेरी, तगर, वायविडंग, अनारके बीज, देवदारु, दन्ती, रेणुका, तालीशपत्र, नागकेशर, सारिवा, इन्द्रायनकी जड, शालपर्णी, फूलप्रियंगु, मालतीके फूल, काकोली, क्षीरकाकोली, कमल, नीलकमल, हल्दी, दारुहल्दी, अनन्तमूल, मेदा, इलायची, एलुआ और पृश्निपर्णी इन प्रत्येक ओषधिके दो दो तोले कल्कको डालकर उत्तम प्रकारसे घृतको सिद्ध करे ॥७१-७६॥
सिद्धमेतद् घृतं यच्च तन्मे निगदितं शृणु ।
देवासुरग्रहग्रस्ते मानसे राक्षसक्षते ॥ ७७ ॥
गन्धर्वधर्षिते चैव पितृग्रहनिपीडिते ।
भूतैरप्यभिभूते च पिशाचैश्च परिप्लुते ॥ ७८ ॥
भुजङ्गमगृहीते च तथा जाङ्गलभक्षिते ।
यक्षैरपि परिक्षिप्ते भयैरप्यार्दिते भृशम् ॥ ७९ ॥
शस्यते सर्ववाते च सर्वापस्मार एव च ।
शोषे सोरःक्षते कासे पीनसे च मदात्यये ॥ ८० ॥