भारतकोश
भैषज्य रत्नावली (गोविन्ददास सेन - सान्वय भाषा टीका सहित)

भैषज्य रत्नावली (गोविन्ददास सेन - सान्वय भाषा टीका सहित)

Bhaishajya Ratnavali Hindi

कविराज गोविन्ददास सेन (टीकाकार: वैद्य शंकरलाल) द्वारा

स्रोत: Bhaishajya Ratnavali with Hindi Translation by Vaidya Shankar Lal (1942) (उद्गम)

DevanagariHindipublished1,416 पृष्ठ

पृष्ठ 765, कुल 1416 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 765

चिकित्सा ] भाषाटीकासहिता । ७३३


शतपुष्पाद्यचूर्ण ।

शतपुष्पा विडङ्गञ्च सैन्धवं मरिचं समम् ।
चूर्णमुष्णाम्बुना पीतमामवातहरं परम् ॥ ३० ॥

सोया, वायविडङ्ग, सेंधानमक कालीमिर्च समान भाग चूर्णको एकत्र मिलाकर गरम जलके साथ पान करनेसे अत्यन्त प्रबल आमवातरोग दूर होता है ॥ ३० ॥

हिंङ्ग्वाद्यचूर्ण ।

हिङ्गु चव्यं विडं शुण्ठी कृष्णाऽजाजी सपौष्करम् ।
भागोत्तरमिदं चूर्णं पीतं वातामजिद्भवेत् ॥ ३१ ॥

हींग एक भाग, चव्य दो भाग, विडनमक ३ भाग, सोंठ ४ भाग, पीपल ५ भाग, कालाजीरा ६ भाग और पोहकरमूल ७ भाग इन सब ओषधियोंके चूर्णको एकत्र मिलाकर शीतल जलके साथ पान करनेसे आमवात नष्ट होता है ॥

अलम्बुषाद्यचूर्ण १-२ ।

अलम्बुषां गोक्षुरकं त्रिफलानागरामृताः ।
यथोत्तरं भागवृद्धया श्यामाचूर्णं च तत्समम् ॥ ३२ ॥
पिबेन्मस्तुसुरातक्रकाञ्जिकेनोदकेन वा ।
पीतं जयत्यामवातं सशोथं वातशोणितम् ॥
त्रिकजानूरुसन्धिस्थं ज्वरारोचकनाशनम् ॥ ३३ ॥

१-गोरखमुण्डी १ भाग, गोखुरू २ भाग, हरड ३ भाग, बहेडा ५ भाग, सोंठ ६ भाग, गिलोय ७ भाग और इन सबकी बराबर निसोतका चूर्ण लेकर सबको एकत्र बारीक पीसलेवे । इस चूर्णको प्रतिदिन दहीके तोड, मद्य, तक्र, काँजी अथवा गरम जलके साथ सेवन करे । इसके सेवन करनेसे आमवात, शोथयुक्त वातरक्त एवं त्रिक, जानु, ऊरु और सन्धिगत वात, ज्वर और अरुचि ये सब रोग दूर होते हैं ॥ ३२ ॥ ३३ ॥

अलम्बुषां गोक्षुरकं गुडूचीं वृद्धदारकम् ।
पिप्पलीं त्रिवृतां मुस्तां वरुणं सपुनर्नवम् ॥ ३४ ॥
त्रिफलां नागरं चैव श्लक्ष्णचूर्णानि कारयेत् ।
मस्त्वारनालतक्रेण पयोमांसरसेन वा ॥
आमवातं निहन्त्याशु श्वयथुं सन्धिसंस्थितम् ॥ ३५ ॥

भैषज्य रत्नावली (गोविन्ददास सेन - सान्वय भाषा टीका सहित) · पृष्ठ 765, कुल 1416 में से · BharatKosha