भारतकोश
भैषज्य रत्नावली (गोविन्ददास सेन - सान्वय भाषा टीका सहित)

भैषज्य रत्नावली (गोविन्ददास सेन - सान्वय भाषा टीका सहित)

Bhaishajya Ratnavali Hindi

कविराज गोविन्ददास सेन (टीकाकार: वैद्य शंकरलाल) द्वारा

स्रोत: Bhaishajya Ratnavali with Hindi Translation by Vaidya Shankar Lal (1942) (उद्गम)

DevanagariHindipublished1,416 पृष्ठ

पृष्ठ 882, कुल 1416 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 882
८५०भैषज्यरत्नावली ।[ अश्मरी-

भद्रावहघृत ।

अम्बष्ठा पाटला चैव वर्षाभूद्वयमेव च ।
काशो विदारीकन्दश्च कुशमोरटगोक्षुराः ॥ ४६ ॥
पाषाणभेदी वाराही शालिमूलं शरस्तथा ।
भल्लातकं शिरीषस्य मूलमेषामथाहरेत् ॥ ४७ ॥
समभागानि सर्वाणि क्वाथयित्वा विचक्षणः ।
पादशेषकषायेण घृतप्रस्थं विपाचयेत् ॥ ४८ ॥
कल्कं दत्त्वाऽथ मतिमान् गिरिजं मधुकं तथा ।
नीलोत्पलं च काकोलीबीजं त्रपुषमेव च ॥ ४९ ॥
कूष्माण्डं च तथैर्वारुसम्भवं च समं भवेत् ।
उष्णवातं निहन्त्येतद् घृतं भद्रावहं शुभम् ॥
मूत्राघाताश्मरीमेहान्भास्करस्तिमिरं यथा ॥ ५० ॥

पाठ, पाढल, श्वेत पुनर्नवा, लालपुनर्नवा, काँस, विदारीकन्द, कुश, ईखकी जड, गोखुरू, पाषाणभेद, वाराहीकन्द, शालिके चावलोंकी जड, रामसर, भिलावे और शिरीषकी जड इन सबको समान भाग लेकर चौगुने जलमें पकावे । चतुर्थांशावशिष्ट क्वाथको ग्रहण कर उसमें गोघृत १ प्रस्थ एवं भूरिछरीला, मुलहठी, नीलकमल, काकोली, खीरेके बीज, पेठेके और ककडीके बीज इनके समान भाग कल्कको डालकर उत्तम प्रकार घृतको सिद्ध करे । यह भद्रावहनामवाला उत्तम घृत उष्णवात ( सोजाक ), मूत्राघात, पथरी और प्रमेहादि व्याधियोंको शीघ्र नाश करताहै । जैसे सूर्य अन्धकारको भेद देताहै ॥ ४६-५० ॥

विदारीघृत ।

विदारी वृषको यूथी मातुलुङ्गी च भूस्तृणम् ।
पाषाणभेदं कस्तूरी वसुको वसिरोऽनिलः ॥ ५१ ॥
पुनर्नवा वचा रास्ना बला चातिबला तथा ।
कशेरुविश्वशृङ्गाटामलक्याः स्थिरादयः ॥ ५२ ॥
शरक्षुदर्भमूलं च कुशः काशस्तथैव च ।
पलद्वयं तु संहृत्य जलद्रोणे विपाचयेत् ॥ ५३ ॥
पादशेषे रसे तस्मिन् घृतप्रस्थं विपाचयेत् ।
शतावर्यास्तथा धात्र्याः स्वरसो घृतसम्मितः ॥ ५४ ॥

भैषज्य रत्नावली (गोविन्ददास सेन - सान्वय भाषा टीका सहित) · पृष्ठ 882, कुल 1416 में से · BharatKosha