बीजगणितम् (भास्कराचार्य द्वितीय - प्राचीन भारतीय समीकरण एवं बीजगणित सूत्र सटीक)

१०२ बीजगणिते समशोधने कृते पक्षौ यावत्तावताऽपवर्थ्य रूपं प्रक्षिप्य प्रथमप- क्षमूलम् या २ रू १ । परपक्षस्यास्य काव १२ रू १ । वर्गप्रकृत्या मूले क २ ज्ये ७ वा क २८ ज्ये ९७ । कनिष्ठं कालकमानम् । ज्येष्ठमस्य या २ रू १ समं कृत्वा लब्धं यावत्तावन्मानम् ३ वा ४८ । स्वस्वमा- नेनोत्थापने कृते जातौ राशी १, ५ वा २०, ७६ इत्यादि । अथान्यत् सूत्रं सार्धवृत्तम् । (१) द्वितीयपक्षे सति सम्भवे तु कृत्याऽपवर्त्याथ पदे प्रसाध्ये । ज्येष्ठं कनिष्ठेन तदा निहन्याच्चेद्वर्गवर्गेण कृतोऽपवर्त्तः ॥ ६ ॥ कनिष्ठवर्गेण तदा निहन्याज्ज्येष्ठं ततः पूर्ववदेव शेषम् । स्पष्टार्थम् । (१) वि०-कल्प्येते समौ पक्षौ काव १ यावव. ६ । याव. ६ । अत्र प्रथमपक्षस्य मूलं का १ द्वितीयपक्षस्यास्य यावव. ६ । याव. ६ । मूलेन सम- मिति । तत्र द्वितीयपक्षस्य मूलं च का = √यावव. ६ । याव. ६ । = या √याव. ६ । ६ । अत इदं याव. ६ । ६ । मूलदं ततो वर्गप्रकृतिविषयो यथा को वर्गः ६, गुणः ६, युतो मूलद इति ह्रस्वं यावत्तावन्मानं ज्येष्ठं यस्य याव. ६ । ६ । मूलेन सममिति पूर्वपक्षस्य मूलं का = या √याव. ६ । ६ । = ह × ज्ये । एवं यदि का = √यावव × याव. ६ । याव. ६ । = याव √याव. ६ । ६ । अतस्तदा का = हव × ज्ये । एवं यदा का = √६. या⁶ + ६. या⁴ = या³ √६. या² + ६ = ह³ × ज्ये एवं बहुधा बुद्धिमाद्भिरूह्यमिति सर्वमुपपन्नम् ।