भारतकोश
ब्राह्मस्फुटसिद्धान्त (ब्रह्मगुप्त - शून्य, कुट्टक, बीजगणित एवं सम्पूर्ण २१ अध्याय सान्वय सटीक)

ब्राह्मस्फुटसिद्धान्त (ब्रह्मगुप्त - शून्य, कुट्टक, बीजगणित एवं सम्पूर्ण २१ अध्याय सान्वय सटीक)

Brahmasphuta Siddhanta of Brahmagupta with Commentary

आचार्य ब्रह्मगुप्त द्वारा

DevanagariHindipublished737 पृष्ठ

पृष्ठ 466, कुल 737 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 466

( ८० ) वित्रिभलग्नादुत्तरदक्षिण¹विक्षेपहीनसंयुक्तम् । शंधुधुनुरुत्तरायामधिकोनं दाक्षणावनतौ² ॥ ६ ॥ तज्ज्येंदु (तज्जेंदु) शंकुराद्यः सवितुः दृक्षेप¹ मंडले युक्तं । अपमण्डलेन भानोश्चन्द्रस्य विमण्डलेन युते ॥ १० ॥ त्रिज्या वर्गावूनौ¹ स्वशंकुवर्गेण तत्पदे हग्ज्ये । रविशशिमध्यगतिगुणे तिथिगुणितव्यासदलभक्तं ॥ ११ ॥ ४६०५०³ स्वछायागुणिते⁴ वा मध्यगतितिथिगुणस्वकर्णाह्ते । फलयोर्दिक् याम्येतर²मवनतिरैक्यं दिगन्यत्वे ॥ १२ ॥ संयोगान्तरमवनतिशशांकविक्षेपयोः सामान्यदिशोः¹ । स्फुट²विक्षेपः शशिवत्³ स्थित्यर्द्धं⁴ विमर्दद्दलनाडचः⁵ ॥ १३ ॥ प्राग्वल्लम्बनमसकृत्तिथ्यांतात्¹ स्थितिदलेन हीनयुतात् । अधिकोनं तन्मध्या ऋणयो²रूनाधिकं धनयोः ॥ १४ ॥

९. (घ) १. दक्षण for (दक्षिण)
२. दक्षिणावनतो (ग) (क) दक्षिणावनतौ for (दाक्षणावनतौ)
(च) १. दक्षण for (दक्षिण) २ दक्षिणावनतो for (दाक्षणांवनतो)
१०. (घ) १. दृक् (क) दृक्षेप for (दृक्षेप)
(च) १. दृंक्षेप for (दृक्षेप)
११. (घ) १. वर्गातूनी (ग) वर्गातूनी (क) वर्गाबूनौ for (च) वर्गावूनौ (वर्गाबुनौ)
१२. (घ) १. गती (ग) (क) for (गति)
२. साम्येंतर (ग) साम्येतर (क) साम्येऽन्तर for (याम्येतर)
(ग) ३. यह संख्या इस प्रति में अंकित नहीं है ।
४. स्वच्छया (क) तच्छाया for (स्वछाया)
१३. (घ) १. समान्यदिशोः (ग) (क) समान्यदिशोः (च) for (सामान्यदिशोः)
२. स्फुटिविक्षेपः for (स्फुट विक्षेपः)
३. शशिन for (शशिवत्)
(ग) ४. स्थित्यर्द्ध (क) for (स्थित्यर्द्धं)
(च) ३. शशिव for (शशिवत्)
५. विमर्द for (विमर्द)
१४. (घ) १. असकृत्तिथ्यंतात् (ग) (च) for (असकृत्तिथ्यांतात्)
२. मध्याहृणयो (ग) (क) मध्याहृणयो (च) for (मध्याऋणयो)