बृहत्संहिता (आचार्य वराहमिहिर - स्थापत्य, खगोल, मौसम व जल विज्ञान)

Adh. XII. Śl. 1-6] द्वादशोऽध्यायः 147 पीतश्चाम्बुनिधिस्तपोम्बुनिधिना याम्या च दिग्भूषिता तस्यागस्त्यमुनेः पयोद्युतिकृतश्चारः समासादयम् ॥१॥ Sloka 1.—The course of Sage Agasthya is treated here briefly, that sage, the ocean of penance, who purifies the waters, who suppressed the Vindhya moun- tain whose peak or summit grew up obstructing the Sun’s path, by whom the demon Vatapi, the enemy of the Gods and the tearer of stomachs of sages, was devoured and absorbed, who drank off the ocean and who adorns the southern quarter. The sloka is from समाससंहिता. समुद्रोऽन्तः शैलैर्मकरनखरोत्खातशिखरैः कृतस्तोयोच्छित्या सपदि सुतरां येन रुचिरः । पतन्मुक्तामिश्रैः प्रवरमणिरत्नाम्बुनिवहैः सुरान् प्रत्यादेष्टुं मितमुकुटरत्नानिव पुरा ॥२॥ येन चाम्बुहरणेऽपि विद्रुमैर्भूधरैः समणिरत्नविद्रुमैः । निर्गतैस्तदुरगैश्च राजितः सागरोऽधिकतरं विराजितः ॥३॥ प्रस्फुरत्तिमिजलेभजिह्मगः क्षिप्तरत्ननिकरो महोदधिः । आपदां पदगतोऽपि यापितो येन पीतसलिलोऽमरश्रियम् ॥४॥ प्रचलत्तिमिशुक्तिशङ्खचितः सलिलोऽपहृतेऽपि पतिः सरिताम् । सतरङ्गसितोत्पलहंसभृतः सरसः शरदीव बिभर्ति रुचम् ॥५॥ तिमिसिताम्बुधरं मणितारकं स्फटिकचन्द्रमनम्बुशरद्द्युति । फणिफणोपलरश्मिशिखिग्रहं कुटिलगेशवियच्च चकार यः ॥६॥ दिनकररथमार्गविच्छित्तयेऽभ्युद्यतं यच्चलच्छृङ्ग- मुद्भ्रान्तविद्याधरांसावसक्तप्रियाव्यग्रदत्ताङ्कदेहाव- लम्बाम्बरात्युच्छ्रितोड्डूयमानध्वजैः शोभितं करिकटमदमिश्ररक्तावलेहानुवासासुसरि- द्विरेफावलीनोत्तमाङ्गैः कृतान् बाणपुष्पैरिवोत्तंसकान्-