बृहत्संहिता (आचार्य वराहमिहिर - स्थापत्य, खगोल, मौसम व जल विज्ञान)

228 बृहत्संहितायाम् [Adh. XXIV. Sl. 11-12 अहस्तु पश्चिमे भागे पश्चिमौ द्वौ तु वर्षति ॥ अथ पूर्वं व्यतिक्रम्य भागं तत्पश्चिमं ततः । मध्याह्ने वाति चेद्वायुर्मध्यौ मासौ तु वर्षति ॥ भाद्रपदोऽश्वयुक् चैव मासावेतौ तु मध्यमौ । एतयोरपि निर्द्देश्या वर्षारात्रस्य सम्पदः ॥ It will thus be seen that the day alone, and not the night, should be divided into four equal parts to represent the four months of the rainy season and the observation should also be made during the day. तथा च ऋषिपुत्रः दिनार्द्धं वाति चेद्वायुः पूर्वं पश्चिममेव वा । मासद्वयं तदा वर्षे विभागः पूर्वपश्चिमे ॥ समग्रं दिवसं वायुर्यदि वाति सुलक्षणः । मासांस्तु श्रावणाद्या ये तेषां सम्पद्विनिर्दिशेत् ॥ वायन्तं मारुतं चापि यो वायुः प्रतिवायति । तत्र यो बलवान् वायुस्तस्यैव फलमादिशेत् ॥ वृत्ते तु योगेऽङ्कुरितानि यानि सन्तीह बीजानि धृतानि कुम्भे । येषां तु योऽशोऽङ्कुरितस्तदंशस्तेषां विवृद्धिं समुपैति नान्यः ॥११॥ Sloka 11.—During the Moon's conjunction with Rohini, note which of the seeds placed in the water- vessel have sprouted and even of them, which particular part; only those grains and none else will flourish during the year, so also only that proportion of them will thrive. शान्तपक्षिमृगराविता दिशो निर्मलं वियदानिन्दितोऽनलः । शस्यते शशिनि रोहिणीगते मेघमारुतफलानि वक्ष्यतः ॥१२॥ Sloka 12.—It is a good augury, if, during the Moon's conjunction with Rohini, the quarters resound with the pleasant cries of birds that do not fly towards the Sun, as well as of animals, the sky is clear and the