बृहत्संहिता (आचार्य वराहमिहिर - स्थापत्य, खगोल, मौसम व जल विज्ञान)

6 बृहत्संहितायाम् [Adh. II. 1-3 सांवत्सरसूत्राध्यायः । ॥२॥ The Astrologer. १. अथातः सांवत्सरसूत्रं व्याख्यास्यामः । We shall now comment upon the aphorisms relating to an astrologer:— २. तत्र सांवत्सरोऽभिजातः प्रियदर्शनो विनीतवेषः सत्य- वागनसूयकः समः सुसंहितोपचितगात्रसन्धिरविकलश्चारुकरचरण- नखनयनीचबुकदशनश्रवणललाटभ्रूत्तमाङ्गो वपुष्मान् गम्भीरोदात्त- घोषः । प्रायः शरीराकारानुवर्त्तिनो हि गुणा दोषाश्च भवन्ति । 2. The astrologer should be of noble descent, good-looking, modest in disposition, truthful, free from malice, impartial, with well-proportioned limbs all perfect and unimpaired, strong joints, undeformed, with fine hands, feet, nails, eyes, chin, teeth, ears. forehead, eye-brows and head, with handsome physique and a voice deep and sonorous. For, merits and demerits are generally the reflections of good and bad physical features.*

• Cf. Kumara Sambhava-Canto V—36. यदुच्यते पार्वति पापवृत्तये न रूपमित्यव्यभिचारि तद्वचः । तथा हि ते शीलमुदारदर्शने तपस्विनामप्युपदेशतां गतम् ॥ ३. तत्र गुणाः । शुचिर्दक्षः प्रगल्भो वाग्मी प्रतिभानवान् देशकालवित् सात्विको न पर्षद्भीरुः सहाध्यायिभिरनाभिभवनीयः कुशलोऽव्यसनी शान्तिकपौष्टिकाभिचारस्नानविद्याभिज्ञो विबुधा - र्चनव्रतोपवासनिरतः स्वतन्त्राश्रयोत्पादितप्रभावः पृष्टाभिधाय्यन्यत्र दैवात्पातात् । ग्रहगणितसंहिताहोराग्रन्थार्थवेत्तेति ।

3. The following are the good qualities of an astrologer. He must be clean and active, bold and