बृहत्संहिता (आचार्य वराहमिहिर - स्थापत्य, खगोल, मौसम व जल विज्ञान)

Adh. LIII. Sl. 4-7.] त्रिपञ्चाशोऽध्यायः 423 उत्तममष्टाभ्यधिकं हस्तशतं नृपगृहं पृथुत्वेन । अष्टाष्टोनान्येवं पञ्च सपादानि दैर्घ्येण ॥४॥ Sloka 4.—The King's house is one of five kinds. The best of them is 108 cubits in width and the other four are 100, 92, 84, and 76 cubits respectively. Their length is greater than the breadth by a quarter (i. e., 135, 125, 115, 105 and 95). तथा च काश्यपः । अष्टोत्तरं हस्तशतं विस्तारान्नृपमन्दिरम् । कार्यं प्रधानमन्यानि तथाष्टाष्टोनितानि तु ॥ विस्तारं पादसंयुक्तं दैर्घ्यं तेषां प्रकल्पयेत् । एवं पञ्च नृपः कुर्याद्गृहाणां च पृथक् पृथक् ॥ षड्भिः षड्भिर्हीना सेनापतिसद्मनां चतुःषष्टिः । एवं पञ्चगृहाणि षड्भागसमन्विता दैर्घ्यम् ॥५॥ Sloka 5. —The five houses of a commander-in-chief are in order 64, 58, 52, 46 and 40 cubits in width, and their length exceeds the breadth by a sixth. षष्टिश्चतुश्चतुर्भिर्हीना वेश्मानि पञ्च सचिवस्य । स्वांशाष्टयुतो दैर्घ्यं तदर्धतो राजमहिषीणाम् ॥६॥ Sloka 6.—The houses of ministers are 60, 56, 52, 48 and 44 cubits in breadth and their length exceeds their breadth by an eighth. The houses of queens have half the dimensions of the above ones. षड्भिः षड्भिश्चैवं युवराजस्यापवर्जिताऽशीतिः । त्र्यंशान्विता च दैर्घ्यं पञ्च तदधैस्तदनुजानाम् ॥७॥ Sloka 7.—The width of the houses of the Yuvaraja is 80, 74, 68, 62 and 56 cubits respectively and their length exceeds the breadth by a third. The dimensions of the