बृहत्संहिता (आचार्य वराहमिहिर - स्थापत्य, खगोल, मौसम व जल विज्ञान)

34 बृहत्संहितायाम् [Adh. IV. Sl.' 3-6 तथा च सूर्यसिद्धान्ते तेजसा गोलकः सूर्यो ग्रहर्क्षाण्यम्बुगोलकाः । प्रभावन्तो हि दृश्यन्ते सूर्यरश्मिविदीपिताः ॥ तथा चाऽऽर्यभटः भूग्रहभानां गोलार्द्धानि स्वच्छायया विवर्णानि । अर्द्धानि यथा सार्द्धं सूर्याभिमुखानि दीप्यन्ते ॥ त्यजतोऽर्कतलं शशिनः पश्चादवलम्बते यथा शौक्ल्यम् । दिनकरवशात्तथेन्दोः प्रकाशतेऽधःप्रभृत्युदयः ॥३॥ Sloka 3.—As the Moon leaves the surface of the Sun her back gets illumined by the Sun. So also the Moon’s disc begins to shine from the bottom (in an increasing measure). तथा च सूर्यसिद्धान्ते विप्रकर्ष यथा याति ह्यधःस्थश्चन्द्रमा रवेः । तथा तथाऽस्य भूदृश्यमंशं भासयते रविः ॥ प्रतिदिवसमेवमर्कात्स्थानविशेषेण शौक्ल्यपरिवृद्धिः । भवति शशिनोऽपराह्ने पश्चाद्भागे घटस्येव ॥४॥ Sloka 4.—The brightness of the Moon is thus on the increase every day corresponding to her distance from the Sun, in the same way as the western side of a pot becomes gradually illumined by the Sun in the afternoon. ऐन्द्रस्य शीतकरणो मूलाषाढाद्वयस्य चायातः । याम्येन बीजजलचरकाननहा वह्निभयदश्च ॥५॥ Sloka 5.—When the Moon passes through the south of Jyeshta, Moola and the two Ashadhas, there will be destruction of seeds, water-animals, ruin of forests and risks from fire. Vide infra Adh. XVIII—1 दक्षिणपार्श्वेन गतः शशी विशाखानुराधयोः पापः । मध्येन तु प्रशस्तः पितृदेवविशाखयोश्चापि ॥६॥