बृहत्संहिता (आचार्य वराहमिहिर - स्थापत्य, खगोल, मौसम व जल विज्ञान)

626 बृहत्संहितायाम् [Adh. LXXIX. Sl. 29-35. सुषिरेंऽथवा विवर्णे ग्रन्थौ पादस्य शीर्षगे व्याधिः । पादे कुम्भो यश्च ग्रन्थौ तस्मिन्नुदररोगः ॥२९॥ कुम्भाधस्ताज्जङ्घा तत्र कृतो जङ्घयोः करोति भयम् । तस्याश्चाधारोऽधः क्षयकृद्द्रव्यस्य तत्र कृतः ॥३०॥ खुरदेशे यो ग्रन्थिः खुरिणां पीडाकरः स निर्दिष्टः । ईषाशीर्षण्योश्च त्रिभागसंस्थो भवेन्न शुभः ॥३१॥ Slokas 29-31.—If there is a hollow or a discoloured knot in the upper part of the leg, the owner will have cerebral disease. If there is such a knot in its pot, he will have stomach trouble; if in the shank-like part be- low the pot, danger to his shanks; if in the support be- neath that, loss of wealth; if in the hoof, trouble to the hoofed animals. Inauspicious also is a knot occurring at a third of the length of the side-beams and cross-beams. निष्कुटमथ कोलाक्षं सूकरनयनं च वत्सनाभं च । कालकमन्यद्धुन्धुकमिति कथितश्छिद्रसङ्क्षेपः ॥३२॥ Sloka 32.—The different kinds of blemishes (holes) in the wood may be summed up in the following list :— Nishkuta (cavity), Kolaksha (boar's eye), Sukaranayana (hog's eye), Vatsanabha (calf's navel), Kalaka (dark spot) and Dhundhuka (cut dark spot). घटवत् सुषिरं मध्ये सङ्कटमास्ये च निष्कुटं छिद्रम् । निष्पावमाषमात्रं नीलं छिद्रं च कोलाक्षम् ॥३३॥ सूकरनयनं विषमं विवर्णमध्यर्धपर्वदीर्घं च । वामावर्त्तं भिन्नं पर्वमितं वत्सनाभाख्यम् ॥३४॥ कालकसञ्ज्ञं कृष्णं धुन्धुकमिति यद्भवद्विधिनिर्मुक्तम् । दारुसवर्णं छिद्रं न तथा पापं समुद्दिष्टम् ॥३५॥