चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్ర తాత్పర్యసహితము. 81

కల్కమును చేసి అల్లపురసము, చుక్రము మేకపాలు పెరుగుపై తేరిననీళ్లు, పులికడుగు దశమూలములకషాయము ఈయన్నిటిలోను ప్రత్యేకముగ ప్రస్థము నేయిని పక్వము చేయవలయును.

తరువాత ఈఘృతమును అన్నముతో కలిపిగాని, లేక ఉత్తదిగాని రోగికి ఈయవలయును. కృమిరోగములను, పీనసలను, ఉదరరోగములను, అజీర్ణమును, జ్వరమును, కుష్ఠును ప్రవాహికను వాతరోగమును కఫరోగమును శూలను అరోచకములను పాండురోగములను, క్షయ, దగ్గు, దౌర్బల్యము, గ్రహణి మున్నగువానిని ఈమహాపట్పలకఘృతము దేవేంద్రునివజ్రము వృక్షములఁ బడఁగొల్చునట్లు గూల్చివేయును.

లఘుచుక్రము.

శ్లో. యన్మధ్వాది శుచౌ భాండే సగుడక్షౌద్ర కాంజికాం. 57
ధాన్యరాశౌ త్రిరాత్రస్థం శుక్తం చుక్రం త దుచ్యతే,
లవణం గుడ మధ్వాజ్నాళమస్తు క్రమా దిహ. 58

పరిశుద్ధమైన కుండలో బెల్లము, దానికిరట్టింపు తేనె, దానికి నెట్టింపు కాంజికము, దానికి రెట్టింపు పెరుగుపైతేట చేర్చి మూడు రోజులు ధాన్యరాశియందుంచిన యెడల నది (అనఁగా చుక్రము) శుక్తమని చెప్పఁబడును. కొందరు చుక్రమని గూడ నందురు. బెల్లము, తేనె, గంజి పెరుగుపైనితేట వీటిని క్రమముగా కొందుచెట్ల చొప్పున నిందు తీసికొనవలయును.

బృహచ్చుక్రలక్షణము.

శ్లో. ప్రస్థం తండులతోయతః తుషజలా త్త్రిప్రస్థత్రయం చామ్లతః, ప్రస్థార్థం దధితో ౭మ్లమూలకపలా న్యష్టౌ గుడా న్నానికే. 59
మాస్యా శోధితశృంగ బేరసకలా ద్వే సింధ్యజాజ్యోః పలే, ద్వే కృష్ణామణయో ర్నిశాఫలయుగం నిక్షిప్య భాండే దృఢే. 60.
స్నిగ్ధే ధాన్యయవాదిరాశినిహితం త్రీ న్వాసరా న్స్థాపయేత్, గ్రీష్మే తోయధరాత్యయే చ చతురో వర్షాసు పుష్యాగమే. 61.
షట్ శీతేష్వదినా న్యతః పర మిదం విస్రావ్య సంచూర్ణయేత్, చాతుర్జాతపలేన సంహిత మిదం శుక్తం చ చుక్రం చ తత్. 62.
హన్యా ద్వాతకఫాసదోషజనితా న్నానావిధా నామయాన్, దుర్నామానిలగుల్మశూలజఠరా న్హత్వా నలం దీపయేత్. 63.

11