चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్రతాత్పర్యసహితము. 237

పిల్లిపీచర ముయ్యాకుపొన్న కొలపొన్న కచ్చూరము త్రిఫలములు ముత్తువపులగము ఆముదపు వేళ్లు చిన్నమూలక పెద్దమూలక వేళ్లు గానుగవేళ్లు ముల్లుగోంట వేళ్లు వీటి నన్నిటిని పదిపదిపలములు తీసికొని ఒకద్రోణపరిమిత మగు నీటిలో పక్వముచేసి నాలుగవపాలు నీరు మిగిలియుండఁగాచి వడియఁ గట్టి గలిజేరు వస దేవదారువు శతపుష్ప రక్తచందనము అగరు రసాంజనము గ్రంథితగరము చొగల్వకోష్ఠు ఏలకులు జటామాంసి, ముత్తువపులగము శాలిపర్ణి పెన్నేరు సైంధవలవణము సన్నరాస్న వీటి నన్నిటిని అర్థపలముచొప్పున నూరి ఆవుపాలు 32 పలములు మేకపోలు 32 పలములు తెచ్చి తరువాత శతావరిరసము 16 పలములును నూనెయు 16 పలములును చేర్చి పక్వముచేసి తైలమును సిద్ధముచేయవలయును. ఇట్లు సిద్ధముచేసిన నీతైలమున కున్న ప్రభావమును వినుము.—వాతము చేత పడిపోయిన గుఱ్ఱములకును ఏనుగులకును మనుజులకును ఈ తైలము నుపయోగించిన అన్నివిధము లగు వాతములఁ బోఁగొట్టును. దీనిని త్రాగినవాడు నిజముగా నాయుష్మంతుఁ డగును. దార్థ్యముఁ గలవాఁడునునగును. కిన్నర స్త్రీలు సేవించినను గర్భవంతు లగుదురనిన మనుష్యస్త్రీని గుఱించి చెప్పవలసిన దేమి? హృదయశూలను పార్శ్వపునొప్పి అర్ధావభేదకము అపచి గండమాల వాతరక్తము మోకాళ్ళుపట్టుట కామెల పాండురోగము మూత్రకృఛ్రమును పోఁగొట్టును. ఇయ్యది భగవానుఁ డగు విష్ణువు చేతఁ గీర్తింపఁబడినది. మహానారాయణమను తైలము. వాత రోగములకు మృత్యుప్రాయమైనది.

అశ్వగంధాతైలము.

శ్లో. శతం పక్త్వా శ్వగంధాయా జలద్రోణేఽవశేషితం. 131.
విస్రావ్య విపచే త్తైలం క్షీరం దత్త్వా చతుర్గుణం, కల్కై-ర్మృణా ల
శాలూక బిస కింజల్క మాలతీ. 132. పుష్పై ర్హ్రీబేర మధుక
శారివా పద్మ కేసరైః, మేదా పునర్నవా ద్రాక్షా మంజిష్ఠా బృహతీ
ద్వయైః. 133. ఏలైలవాలుత్రిఫలా ముస్తచందనపద్మకైః, పక్వం రక్తా
శ్రయం వాతం రక్తపిత్త మసృగ్దరం. 134. హన్యా త్పుష్టిబలం కుర్యా
త్కృశానాం మాంసవర్ధనం, రేతోయోనివికారఘ్నం భ్రూణశోషాప
కర్షణం. 135. షండా నపి వృషాన్కుర్యాత్పా నాభ్యంగానువాసనైః.

నూరుపలముల యశ్వగంధను అనగా పెన్నేరు గడ్డలను దెచ్చి ఒకద్రోణము నీటిలోఁ వండి నాల్గవపాలు నీరు మిగిలియుండఁగా గుడ్డను వాసెనఁగట్టి నాలుగురెట్లు