चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

352 చక్రదత్త — ౩౬. ఉదరరోగాధికారము.

బద్ధోదరరోగి హపుషను ఓమము జీలకఱ్ఱ సైంధవలవణములతోను పిప్పళ్లు తేనెతో తక్రమును ఛిద్రోదరరోగియును త్రికటుకములు క్షారములు లవణములతో నిచయోదరియును త్రాగవలయును. ఒడలుబరువు అరోచకము మందాగ్ని అతిసారము వాతము కఫము వీటితో బాధపడెడివారికి తక్రము అమృతమువంటిది. వాతోదరమునందు పాలను త్రాగుటయును నిర్వస్తిఁ జేయుటయు హితములు. ఉదావర్తసహితములగు వాతోదరరోగులయందు వాతనాశకములగు నాహారౌషధములను ఆముదము మున్నగు వానితో వస్తులను యిచ్చుట మంచిది.

సాముద్రాది చూర్ణము.

శ్లో. సాముద్రసౌవర్చలసైంధవాని, క్షారం యవానా మజమోదకం చ,
సపిప్పలీచిత్రక శృంగబేరం, హింగువిడం చేతి సమాని కుర్యాత్ . 13.
ఏతాని చూర్ణాని ఘృతప్లుతాని భుంజీత పూర్వం కవలం ప్రశస్తం,
వాతోదరం గుల్మ మజీర్ణ భుక్తం వాయుప్రకోపం గ్రహణీం చ దుష్టాం. 14.
అర్శాంసి దుష్టాని చ పాండురోగం భగందరం చేతి నిహంతి సద్యః 15.

తాత్పర్యము: సముద్రపు ఉప్పు సౌవర్చలవణము సైంధవలవణము యవక్షారము ఓమము పిప్పళ్లు చిత్రమూలము అల్లము ఇంగువ అంటుప్పు ఇవి సమానభాగములుగా తీసికొనవలయును. చూర్ణము చేసి (వీటిని) ఆచూర్ణమును అన్నములో తొలికబళమున నేతితో తినుట మంచిది. వాతోదరము గుల్మము అజీర్ణము వాతప్రకోపము గ్రహణి మూలరోగము పాండురోగము భగందరము వీటిని యీచూర్ణము నశింపఁజేయును.

---

పిత్తోదరాదులకు విరేచనాదులు.

శ్లో. పిత్తోదరే తు బలినం పూర్వ మేవ విరేచయేత్ ,
అనువాస్య బలం క్షీరవస్తిశుద్ధంవిరేచయేత్. 16.
పయసా సత్రివృత్కల్కేనోరుబూకశృతేన వా,
శాతలాత్రాయమాణాభ్యాం శృతేనారగ్వధేన వా. 17.
కఫా దుదరిణం శుద్ధం కటుక్షారాన్నభోజితం,
మూత్రారిష్టాయస్కృతిభి రోజయే చ్చ కఫాపహైః. 18.
సన్నిపాతోదరే సర్వం యథోక్తం కారయే త్క్రియాం,
ప్లీహోదరే ప్లీహహరం కరోదరహరం తథా. 19.
స్విన్నాయ బద్ధోదరిణే మూత్రం తీక్ష్ణౌషధాన్వితం,
స తైలం లవణం దద్యా న్నిరూహం సానువాసనం. 20.
పరిస్రంసిని చాన్నాని తీక్ష్ణం చైవ విరేచనం,
ఛిద్రోదరమృతే స్వేదో శ్లేష్మోదరవదాచరేత్