भारतकोश
चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

Chakradatta Hindi

महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा

स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)

DevanagariHindipublished674 पृष्ठ

पृष्ठ 485, कुल 674 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 485

464 चक्रदत्त—५४. क्षुद्ररोगाधिकारमु.

...रेत्. 53. पिप्लवं नीलिकाव्यङ्गं तिलकांश्चूषिकां, नित्यसेवी जयेत् क्षिप्रं मुखं कुर्यान्मनोरमम्. 54.

पसुपु, म्रानिपसुपु, मुल्लंगि, नल्लअगरु, एऱ्ऱगन्धमु, पुण्डरीकमु, गन्धद्रव्यमु, मंजिष्ठमु, कमलमुलु, पद्माक्षि, केसरि, वेलगपंडु, कानुगचेक्क, जुव्वि, मऱ्ऱि वीटिआकुलु पालु कलिपि नूरी कल्कमुचेसि अंदु तैलमुनु वंडि दानिनि रुद्दुकोनिन पिप्लरोगमु, नीलिक, व्यंगमु, तिलकालिक मुन्नगु रोगमुलनु जयिंचुट मात्रमे गाक मोगमुनकु सोगसुनु तेच्चुनु.

कनक तैलमु.

श्लो. मधुकस्य कषायेण तैलस्य कुडवं पचेत्, कल्कैः प्रियङ्गुमञ्जिष्ठाचन्दनोत्पलकेसरैः ॥ 55 ॥
कनकनाम तत्तैलं मुखकान्तिकरं परं, अभीरुनीलिकाव्यङ्गशोधनं परमर्चितम् ॥ 56 ॥

अतिमधुरपु कषायमुनंदु नालुगुपलमुल तैलमुनु चेर्चि मंजिष्ठ, रक्तचंदनमु, कमलमुलु, केसरि वीटिनिवैचि कल्कमुचेसि तैलमुनु दिंपवलयुनु. इय्यदि मुखमुनकु कांतिनिच्चुनु. नीलिक, व्यंगमु मुन्नगु मुखरोगमुल नन्निटिनि बोगोट्टुनु.

मञ्जिष्ठादि तैलमु.

श्लो. मञ्जिष्ठा मधुकं लाक्षा मातुलुङ्गं सयष्टिकम्, कर्षप्रमाणैरेतैस्तु तैलस्य कुडपं तथा ॥ 57 ॥
अजं पयस्तद्द्विगुणं शनैर्मृद्वग्निना पचेत्, नीलिका पिडिकाव्यङ्गानभ्यङ्गादेव नाशयेत् ॥ 58 ॥
मुखं प्रसन्नोपचितं वलीपलितवर्जितम्, सप्तरत्नप्रयोगेण भवेत्कनकसंनिभम् ॥ 59 ॥

मंजिष्ठ, अतिमधुरमु, लक्क, माचिकाय, मुल्लंगि वीटिनि पावुपावु पलमु चोप्पुन तेच्चि नालुगुपलमुल तैलमु, अयिंदुपलमुल मेकपालुनु चेर्चि मेल्लेमेल्लगा सन्नि सेग पैनिवीतिनि वंडवलयुनु. ईतैलमुनु रुद्दुकोनिन नीलिक, पिडिक, व्यंगमु अनु वीनिनि पोगोट्टुनु. मुखमु स्वच्छमैनदगुनु. दीनिनि एडुरोजुलु सेविंचिनंतमात्रानने मुखमु बंगरुवंटि दगुनु.

कुङ्कुमादि तैलमु.

श्लो. कुङ्कुमं चन्दनं लाक्षा मञ्जिष्ठा मधुयष्टिका, कालीयकमुशीरं च पद्म कं नीलं मुत्पलम् ॥ 60 ॥
न्यग्रोधपादाः प्लक्षस्य...