चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)
Chakradatta Hindi
महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा
स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 51, कुल 674 में से
संदर्भ में पढ़ें30 चक्रदत्त — १. ज्वराधिकारमु.
दशमूलकषायमु.
श्लो. बिल्व्योऽश्योनाक गांभारी पाटला गणकारिकाः, दीपनं कफवातघ्नं पंचमूल मिदं महत्। 168। शालपर्णी पृश्निपर्णी बृहतीद्वयं गोक्षुरं, वातपित्तहरं वृष्यं कनीयः पंचमूलकं। 169। उभयं दशमूलं तु सन्निपातज्वरापहं, कासे श्वासे च तंद्रायां पार्श्वशूले च शस्यते। 170। पिप्पलीचूर्णसंयुक्तं कंठहृद्ग्रहनाशनं।
बिल्वमु (अनఁगा मारेडु) (दुंडिगमु गंभारि) अनఁगागुम्मुडु, कलिगोट्टु, तक्केड ईवर्गमुनु बृहत्पञ्चमूलमन्दुरु. इय्यदि जठराग्निनि वृद्धिनॊंदिंचुनु. कफमुनु वातमुनु अणचिमेय्युनु. मुय्याकुपॊन्न कॊलपॊन्न वाकुडु पॆद्द मुलकल पल्लेरु इदि लघु पञ्चमूलमु. इय्यवि वातपित्तमुलनु हरिंचुनु. वीर्यवृद्धिनि कलुगఁजेय्युनु.
पै रॆंडुनुकलिपिन दशमूलमगुनु. ई दशमूलमु सन्निपातज्वरमुलनु पोगॊट्टुनु. दग्गु अलत आलस्यमु पार्श्वपुनॊप्पि वीनिनिपोगॊट्टुट किदियुत्तममैनदि. पिप्पळ्ळचूर्णमुतो कलिपि दशमूलकषायमुनु सेविंचिनयॆडल गॊंतुकनुगुंडॆलनु पट्टुकॊनेडि कफमुलनु (अनఁगा गलग्रहमुलनु हृद्ग्रहमुलनु) पोगॊट्टुनु.
चतुर्दशांगकषायमु.
श्लो. चिरज्वरे वातकफोल्बणे वा त्रिदोषजेवा दशमूलमिश्रः, किरातातिक्तादिगणः प्रयोज्यः शुद्ध्यर्थिने वा त्रिवृता विमिश्रः।
पुराणज्वरमुनयन्दु गानि, वातकफमु लधिकमुगागल जीर्णज्वरमुनन्दु गानि, त्रिदोषमुलुबुट्टॆडि ज्वरमुलन्दुगानि दशमूलमुतो किरातातिक्तादिगणमुनु प्रयोर्गिपवलयुनु. मऱियुनु गुणागुणमुलनु शोधिंचुटकु तॆल्लतॆगड नन्दु चेर्पवलयुनु. किरातातिक्तादिगणमनఁगा, वायुविडंगमुलु, शोंतिमुस्तलु, तिप्पतीगॆ अनुनवि यनि तॆलियवलयुनु,
अष्टादशांगकषायमु.
श्लो. दशमूली शठी शृंगी पौष्करं सदुरालभं, भार्गी कुटजबीजं च पटोलं कटुरोहिणी। 172। अष्टादशांग इत्येष सन्निपातज्वरापहः, कासहृद्ग्रह पार्श्वार्त्ति श्वासहिक्कावमी