चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్ర తాత్పర్యసహితము. 583

సమ్మిలితా. 27. మరిచమహౌషధవాలక నాగాహ్వైరస్థి కావిషే లేపః, లాలావిష మపనయతో మూలే మిలితే పటోలనీలికయోః. 28.

కాసమర్దనపు ఆకును (కసివెంద) ఆకును నోటిలో బెట్టికొని చెవిలో నూదిన తేలువిషములు శాంతించును. భ్రమచేతం గుట్టేనేని మణిశిలను నూరి లేపనచేసిన విషములు హరించును. జీవకట్టను కల్కముచేసి తేనెసైంధవలవణములను కలిపి యిచ్చిన వృశ్చికపీడలు నశించును. లేనిచో కుట్టినచోట ఉసిరికను రుద్దినను ముంటితో కుట్టినను మంచిది. కుంకుమపువ్వు మణిశిలదంతి హరిదళము నీటిని నూరి మాత్రచేసి గాయముచుట్టును త్రిప్పినచో బల్లిమున్నగువాని విషములు హరించును. అంగోటపత్ర పుధూమము చేపవిషమును పోగొట్టును. ఉమ్మెత్త మేడిఫలములను కడుగుతో నూరి ఉమ్మెత్తరసము నేయి, బెల్లము పాలు కలిపి ఒకపలము త్రాగిన శూకవిషములు నశించును.

❧ సోమవల్కాదికషాయములు. ❧

శ్లో. సోమవల్కోశ్వకర్ణశ్చ గోజిహ్వాహంసపాద్యపి, రజన్యౌ గైరికం లేపో నఖదంతవిషాపహః. 29. వచాహింగువిడంగాని సైంధవం గజపిప్పలీ, పాఠాప్రతివిషాహ్వేయం కాశ్యపేన వినిర్మితమ్. 30. దశాంగ మగదం పీత్వా సర్వకీటవిషం జయేత్, కీటదష్టక్రియా స్సర్వాః సమానాః స్యుర్జలౌకసామ్. 31. పృక్కాప్లవస్థౌణేయ కాశ్మీశైలేయరోచనాశగరం, ధ్యామకం కుంకుమః మాంసీ సురసా గైలా లకుష్ఠున్నుం. 32. బృహతీశిరీషపుష్ప శ్రీవేష్టక పద్మ చారటీవిశాలాః, సు రదారు పద్మ కేళర, శారవక మనఃశిలాకాంత్యః. 33. జాత్యర్కపుష్పస ర్షప రజనీద్వయ హింగుపిప్పలీ ద్రాక్షాః, జలముద్గపర్ణీ మధుక మదన క మధ సింధువారా శ్చ, సంపాక లోధ్రొమయూరక గంధఫలీలాంగ లీ విడంగాః. 34. పుష్యే నముద్ధృత్య సమం పిష్టా గుడికా విధేయా స్సువ్యః, సర్వవిషాఘ్నో జలకృద్విషసంజీవనో జ్వరనిహంతా. 35. పే యవిలేపనధారణ ధూమగ్రహణై ర్గ్రహస్థస్య, భూతవిషుజం త్వలక్ష్మీ కార్మణమూత్రాగ్న్యశన్యరీ హన్యాత్. 36. దుస్స్వప్నస్త్రీదోషాన్ కాలమరణాంబుచారభయం, ధనధాన్య కార్యసిద్ధి శ్రీపుష్టిగర్వాయుద్వర్ధ నో ధన్యః, మృతసంజీవన ఏవ ప్రాగమృతా ద్బ్రహ్మణాభిహితః. 37.