चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

आन्ध्र तात्पर्यसहितमु. ४१

❧ ज्वरमुनन्दु घृतप्रयोगमु. ❧

श्लो.
ज्वराः कषायैर्वमनैर्लङ्घनैर्लघुभोजनैः ।
रूक्षस्य ये न शाम्यन्ति सर्पिस्तेषां भिषग्जितम् ॥ २३६ ॥
निर्दशाहमपि ज्ञात्वा कफोत्तरमलङ्घितम् ।
न सर्पिः पाययेत्प्राज्ञः शमनैस्तमुपाचरेत् ॥ २३७ ॥

तात्पर्यमु:
रूक्षगल मनुष्युनिकि ज्वरमुवच्चिन कषायमुलचेतनु, वमनौषधमुलचेतनु, लङ्घनमूलचेतनु, लघुभोजनमुलचेतनु उपशान्तिनि बोंदनियेडल नेतिनि त्रागिम्पवलयुनु. कफ मेक्कुवगा गलवारिकिनि, लङ्घनमुलेनि ज्वरपीडितुलकुनु पदिदिनमुलु गडचिनतरुवात चक्कఁगा बेरिकींचि वैद्युण्डगुवाఁडु नेतिनि त्रागिम्पఁगूददु. मऱियु अप्पुडु चेयवलसिनदि शमनमुलचेतनु, औषधमुलचेतनु, नाज्वरमुलनु उपशान्तिఁ बोंदिञ्चुटये यै युन्नदि.

---

{ ज्वरितुनकु आहारनियममु; पिप्पल्याद्यघृतमु; घृतपाकमन वस्तुपरिमाणमु. }

श्लो.
यावल्लघुत्वादशनं दद्यान्मांसरसेन तु ।
मांसार्थमेणलावादीन्युक्त्या दद्याद्विचक्षणः ॥ २३८ ॥
कुक्कुटांश्च मयूरांश्च तित्तिरिं क्रौञ्चमेव च ।
गुरूष्णत्वान्न शंसन्ति ज्वरे केचिच्चिकित्सकाः ॥ २३९ ॥
लङ्घनेनानिलबलं ज्वरे यद्यधिकं भवेत् ।
भिषङ्मात्राविकल्पज्ञो दद्यात्तानपि कालवित् ॥ २४० ॥
पिप्पल्यश्चन्दनं मुस्तमुशीरं कटुरोहिणी ।
कलिङ्गकास्तामलकी शारिवातिविषे स्थिरा ॥ २४१ ॥
द्राक्षामलकबिल्वानि त्रायमाणा निदिग्धिका ।
सिद्धमेतैर्घृतं सद्यो ज्वरं जीर्णमपोहति ॥ २४२ ॥
क्षयं कासं शिरःशूलं पार्श्वशूलं हलीमकम् ।
अङ्गाभितापमग्निं च विषमं संनियच्छति ॥ २४३ ॥
पिप्पल्याद्यमिदं क्वापि तन्त्रे क्षीरेण पच्यते ।
यत्राधिकरणे नोक्तिर्गुणे स्यात्स्नेहसंविधौ ॥ २४४ ॥
तत्रैव कल्कनिर्यासो विधेयौ स्नेहवेदिना ।
एतद्वाक्यबलेनैव कल्पसाध्यं परं घृतम् ॥ २४५ ॥

तात्पर्यमु:
एन्त लघुवुगानुन आहारमैनिकनु मांंसरसमुतोति गूड कलिपि ईयवलयुनु. लेडि, लावुकपिट्ट मोदलगु जन्तुवुल मांसमुलनु मांसमतिनुटकु कोरि