चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్ర తాత్పర్యసహితము. 73

గ్రహణీరోగముగలవారలకు మజ్జిగ దీపక మగును. మలమును బంధించును. ఒడలిని తేలిక చేయును. మిక్కిలి హితమునుకలుగఁజేయును. మధురపాకముగాఁదగుట చేత పిత్తమును పెఱుగనీయదు. కషాయము వేడిగాను వికాసముగలదిగా నుండుటవలన రూక్షముగాను నుండుటవలన కఫమునకు హితకారి యగును. రుచిగాను ఆమ్లమెక్కువగాను నుండుటవలన అప్పటికపుడు సిద్ధముచేసిన తక్రము వాతమునందు హితకర మగును. శొంతి, తుంగముస్తలు, అతివస, తిప్పతీగె ఇని యన్నియును సమానభాగములుగా తీసికొని నూరి నీటితోకూడా త్రాగవలయును. ఇయ్యది అగ్నిమాంద్యము, ఆమదోషము, ఆమముగల గ్రహణీదోషము వీటిని పోఁగొట్టును. ధనియములు, అతివస, కురువేరు, వాము, తుంగముస్తలు, శొంతి, ముత్తవపులగము, ముయ్యారుకుపొన్న, కొలపొన్న, మారేడుపండు ఇయ్యవి (అనఁగా వీటితో చేయఁబడిన పానకములు) అగ్నిదీపనమును పాచనమును పుట్టించును.

---

చిత్రకాదిఘుటికలు; శ్రీఫలాదిఘుటికలు; నాగ ర క్వా థా దు లు .

శ్లో. చిత్రకం పిప్పలీమూలం ద్వౌ క్షారౌ లవణాని చ, వ్యోష
హింగ్త్వజమోదాం చ చవ్యం చైకత్ర చూర్ణయేత్. 8. గుటికా మా
తులుంగస్య దాడిమామ్లరసేన వా, కృతా విపాచయ త్యామం దీపయ
త్యాశుచానలమ్. 9. సౌవర్చలం సైంధవం చ బిడ మాద్భిద మేవచ,
సాముద్రేణ సమం పంచ లవణా న్యత్ర యోజయేత్. 10. శ్రీఫలశలా
టుకల్పో నాగ రచూర్ణేన మిశ్రిత స్సగుడః, గ్రహణీగద మత్యుగ్రం
తక్రభుజా శీలితో జయతి. 11. జంబూదాడిమశృంగాట పాఠా కంచ
టపల్లవైః, పక్వం పర్యుషితం బాలబిల్వం సగుడనాగరమ్. 12. హంతి
సర్వా నతీసారాన్ గ్రహణీ మతిదుస్తరామ్, నాగరాతివిషాముస్త
క్వాథ స్స్యా దామపాచనః. 13. చూర్ణం హింగ్వష్టకం వాతగ్రహ
ణ్యాం తు ఘృతాని చ.

---

చిత్రమూలము, మోడి, యవక్షారము, సర్జక్షారము, పంచలవణములు, శొంతి, మిరియములు, పిప్పళ్ళు, ఇంగువ, అజామోదము, చెవ్యము సమాభాగముగా వీటిని కలిపి చూర్ణము చేసి మాచిపత్రిపసరుతోఁగాని, దానిమ్మపండ్లరసముతోఁగాని సిద్ధము చేయఁబడిన గుటికలు ఆమమును పక్వము చేయును. జఠరాగ్నిని ప్రకాశింప చేయును.

10