दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

११० दशकुमारचरितम् । [ उत्तरपीठिकायां हीतमिव रजतशृङ्खलोपगूढं चरणयुगलमासीत् । उपलभ्यैव च 'किमेतत्' इत्यतिपरित्रासविह्वला मुक्तकण्ठमाचक्रन्द राजकन्या । येन च तत्सकल- मेव कन्यान्तःपुरमग्निपरीतमिव पिशाचोपहतमिव वेपमानमनिरूप्यमा- ·णतदात्वायतिविभागमगण्यमानरहस्यरक्षासमयमवनितलविप्रविध्यमान- गात्रमाक्रन्दविदीर्यमाणकण्ठमश्रुस्रोतोऽवगुण्ठतकपोलतलमाकुलीबभूव । ( ५ ) तुमुले चास्मिन्समयेऽनियन्त्रितप्रवेशाः 'किं किम्' इति सह- वैरं तु प्रसिद्धम् । रजतशृङ्खलया उप वेष्टितम् । उपलभ्य ज्ञात्वा । किमेतत् ? एतत् किं जातमिति अतिपरित्रासेन अत्यन्तभयेन विह्वला व्याकुला । मुक्तकण्ठ- मुच्चैः । आचक्रन्द रुरोद । येन आक्रन्देन । कन्यान्तःपुरं कन्यानिवासः । अग्निना अनलेन परीतं व्याप्तम् । पिशाचेनोपहतं भूताविष्टम् । वेपमानं कम्पमा- नम् । अनिरूप्येति—न निरूप्यमाणो न निर्णीयमानः तदात्वस्य तत्कालस्य आय- तेरुत्तरकालस्य च विभागः कृत्यं येन तत् । 'तत्कालस्य तदात्वं स्यादुत्तरः काल आयतिरि'त्यमरः । न गण्यमानः न विचार्यमाणः रहस्यस्य निर्जनोत्पन्नस्य विष- यस्य रक्षायाः समयो व्यवस्था येन तत्—रहस्यरक्षार्थं केनापि न यत्यत इति भावः । अवनितले भूतले विप्रविध्यमानं ताड्यमानं गात्रं शरीरं यस्य तत् । आक्रन्दनेन रुदितेन विदीर्यमाणः भिद्यमानः कण्ठो यस्य तत् । सर्वमेतत्कन्यान्तः- पुरमित्यस्य विशेषणम् । आकुलीबभूव व्याकुलं सञ्जातम् । ( ५ ) तुमुले संकुले । न नियन्त्रितो निवारितः प्रवेशो येषां ते—अनिवारित- प्रवेशाः । अन्तर्वंशिकपुरुषाः अन्तःपुराधिकृताः । 'अन्तःपुरे त्वधिकृतः स्यादन्त- समस्त अन्तःपुर चिन्ताकुल हो गया तथा ऐसा हो-हल्ला मचा जैसे कहीं आग लग गयी हो, अथवा भूत-प्रेत-पिशाचोंकी भयावनी विशाल सेनाने लोगोंपर आक्रमण कर दिया हो । वहांपर सब लोग मारे भयके कांपने लगे । उस समय न लोगोंको यही सूझ रहा था कि क्या करना चाहिये, न वे यही सोच पाते थे कि इसके आगे क्या करना होगा । उन लोगोंको राजकुमारीको इस लान्छनसे बचानेका कोई उपाय भी नहीं सूझ रहा था । ऐसे व्याकुल तथा भयावने समयमें सब लोग गला फाड़-फाड़कर चिल्लाने लगे तथा नेत्रों से आँसू गिराने लगे । उनके आँसू इतनी तेजीसे बह रहे थे कि उन लोगोंके गण्डस्थल एक- दम भीग गये थे । ( ५ ) पूर्वोक्त प्रकारका कोलाहल मचनेपर सभी प्राचीन दास-दासी यह पूछते हुए भीतर घुस आए—'क्यों हल्ला हो रहा है—क्या बात है ?' और भीतर आकर उन लोगोंने