दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)
महाकवि दण्डी द्वारा
स्रोत: दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा) · चौखम्बा संस्कृत सीरीज · 1968 (उद्गम)
पृष्ठ 118, कुल 474 में से
संदर्भ में पढ़ें१२० दशकुमारचरितम् । [ उत्तरपीठिकायां राजवंशवर्धने नरवाहनदत्ते विरसाशयस्तदपकारक्षमोऽयमिति तपस्यता दर्पसारेण सह समसृज्यत । प्रतिश्रुतं च तेन तस्मै स्वसुरवन्तिसुन्दर्याः प्रदानम् । ( १७ ) अन्यदा तु वियति व्यवदायमानचन्द्रिके मनोरथप्रियतमा- मवन्तिसुन्दरीं दिदृक्षुरवशेन्द्रियस्तदिन्द्रमन्दिरद्युति कुमारीपुरमपासरात् । अन्तरितश्च तिरस्करिण्या विद्यया । स च तां तदा त्वदङ्गापाश्रयां सुरत- यद्वैरं शत्रुत्वं तस्मिन् । प्रवर्त्तमाने तिष्ठति । वत्सराजवंशवर्द्धने वत्सराजकुलोत्पन्ने । विरसाशयः क्रान्तःकरणः । तदपकारेति—तस्य नरवाहनदत्तस्यापकारे विग्रहे क्षमः समर्थोऽयं दर्पसार इति मत्वा । तपस्यता तपस्कुर्वता । समसृज्यत मिलितोऽ- भवत् । प्रतिश्रुतं प्रतिज्ञातम् । तेन दर्पसारेण । तस्मै वीरशेखराय । स्वसुः भगिन्याः । ( १७ ) अन्यदा अन्यदिने । वियति आकाशे । व्यवदायमानचन्द्रिके निर्मल- ज्योत्स्ने व्यवपूर्वकस्य दैप् शोधन इत्यस्य धातो रूपम् । मनोरथेति-मनोरथेनैव असम्पन्नविवाहत्वान्मनसैव नतु कर्मणेति भावः । प्रियतमा वल्लभा ताम् । अव- शानि विकलानि इन्द्रियाणि यस्य स वीरशेखर इति शेषः । इन्द्रमन्दिरस्य महेन्द्रगृहस्य द्युतिरिव द्युतिः शोभा यस्य तत् । कुमारीपुरमिरत्यस्य विशेषणम् । उपासरत् अगच्छत् । अन्तरित आच्छादितः ! तिरस्करिण्या अन्तर्धानकारिण्या । स च वीरशेखरश्च । ताम् अवन्तिसुन्दरीम् । त्वदङ्केति—तव भवतो राजवाहनस्यै- जिस कारण वे विद्याधरोंके सार्वभौम तथा वत्सराजके वंशके अप्रतिम पुरुष नरवाहनदत्तसे जा मिले । परन्तु उससे कुछ इन्हें सहायता नहीं प्राप्त हुई और उन्हें वहाँसे हताश होकर लौटना पड़ा । तब बहुत विचार विमर्श करके वे कैलासपर्वतपर तपस्या करते हुए राजा दर्पसारसे जा मिले, क्योंकि उन्हें यह विश्वास था कि राजा दर्पसार उनके पिताके अखण्ड गर्वका खण्डन कर सकते हैं । उन वीरशेखरने दर्पसारसे मिलकर उन्हें वाक्यप्रदान किया कि यदि आप मेरी सहायता करेंगे तो मैं अपनी भगिनी अवन्तिसुन्दरीका परिणय आपसे कर दूँगा । ( १७ ) तदनन्तर एक दिन जब सारा जगतीतुल चन्द्रकिरणोंसे परिव्याप्त था तब उन किरणोंसे व्याकुल होकर दर्पसार अपनी अभिलषित प्रियतमा अवन्तिसुन्दरीसे भेंट करनेके लिए उसके उस अन्तःपुरमें प्रविष्ट हो गया जो इन्द्रभवनके समान सजा हुआ भला लगता था । दर्पसार उस समय अपने आपको तिरस्करिणी विद्यासे गुप्त किये हुए था । वहाँ पहुँचकर उसने देखा कि उसकी प्रेयसी सुरतजनित श्रमसे व्यथित होकर आपकी गोदमें सो रही है । वह आपके द्वारा तीनों लोकोंकी कथाओंको श्रवण कर Nepal Sanskrit University, Balmeeki Campus, Kathmandu