भारतकोश
दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

महाकवि दण्डी द्वारा

स्रोत: दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा) · चौखम्बा संस्कृत सीरीज · 1968 (उद्गम)

DevanagariHindipublished474 पृष्ठ

पृष्ठ 15, कुल 474 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 15

प्रथमोच्छ्वासः ] व्याख्योपेतम् । १५ क्यमकृत्यमित्यनादृत्य प्रतियोद्धुमना बभूव । (२७) शितिकण्ठदत्तशक्तिसारो मानसारो योद्धुमनसामग्रीभूय सा- मग्रीसमेतोऽक्लेशं मगधदेशं प्रविवेश । (२८) तदा तदाकर्ण्य मन्त्रिणो भूमहेन्द्रं मगधेन्द्रं कथंचिदनुनीय रिपुभिरसाध्ये विन्ध्याटवीमध्येऽवरोधाम्मूलबलरक्षितान्निवेशयामासुः । (२६) राजहंसस्तु प्रशस्तवीतदैन्यसैन्यसमेतस्तीव्रगत्या निर्गत्या- धिकरुषं द्विषं रुरोध । (३०) परस्परबद्धवैरयोरतयोः शूरयोस्तदा तदालोकनकौतूहलागत- गगनचराश्चर्यकारणे रणे वर्तमाने जयाकाङ्क्षी मालवदेशरक्षी विविधायुध- दौर्बल्यप्रकाशकत्वादित्यर्थः । अनादृत्य अस्वीकृत्य । प्रतियोद्धुमना युद्धाभिलाषी । (२७) शितिकण्ठेन शिवेन दत्ताऽर्पिता शक्तिः प्रहरणविशेष एव सारो बलं यस्य सः । योद्धुमनसां युद्धाकाङ्क्षिणाम् । अग्रीभूय पुरो भूत्वा । सामग्रीसमेतः युद्धोपकरणसहितः । (२८) भूमहेन्द्रं पृथिवीन्द्रम् । कथञ्चिदितियत्नेन । असाध्ये दुष्प्रवेश्ये । अवरोधाम् राजस्त्रियः मूलबलेन प्रधानसैन्येन रक्षितान् गुप्तान् निवेशयामासुः स्थापयामासुः । (२९) प्रशस्तैर्युक्तैर्वीतदैन्यैस्त्यक्तकार्पण्यैः निर्भयैरित्यर्थः । सैन्यैः समेतो युक्तः । तीव्रगत्या महता वेगेनेत्यर्थः । अधिकरुषं अतिक्रुद्धम् । (३०) परस्परेण बद्धं घृतं वैरं याभ्यां तयोः । तस्य युद्धस्यालोकने दर्शने यत्कौतूहलं कौतुकं तेनागतानां युद्धक्षेत्रे समुपस्थितानां गगनचराणामाकाशचारिणां देवानां आश्चर्यकारणे विस्मयहेतुभूते । मालवदेशस्य रक्षी रक्षिता मानसारः । विवि- समर में जानेको तैयार हो गया । (२७) मानी मानसार भी शङ्करजीकी दी हुई अमोघ शक्तिपर सम्पूर्ण वीरों में प्रमुख होकर बिना क्लेशके युद्धसामग्रीके सहित मगध देशमें घुस आया । (२८) मानसारके आगमनकी चर्चा श्रवण कर के मन्त्रियोंने पृथिवीके स्वामी इन्द्रके तुल्य मगधेन्द्रको समझा-बुझाकर येन केन प्रकारेण राजमहल (अन्तःपुर) की स्त्रियोंको मुख्य सेनाकी रक्षामें विन्ध्यपर्वतकी अटवीके मध्यमें भिजवा दिया । (२९) नृपति राजहंस दैन्यशून्य सेनाको अपने साथ लिय बड़ी तीव्रगतिसे अपनी राजधानीसे बाहर आया और अति क्रोधसे आती हुई शत्रुसेनाको घेर लिया । (३०) परस्पर बद्धवैर इन दोनों शूरोंके उस संग्रामको देखनेके निमित्त आये आकाश- गामी जनोंको भी वह युद्ध आश्चर्यका कारण हुआ। उस समय प्रवर्त्तमान तथा विजयाकांक्षी