दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

१५८ दशकुमारचरितम् । [ उत्तरपीठिकायां शतह्रदासंतपातमिव क्षणमालोकमलक्षयम् । अथासौ नगरदेवतेव नगर- मोषरोषिता निःसंबाधवेलायां निःसृता संनिकृष्टा काचिदुन्मिषदूभूषणा युवतिराविरासीत् । 'कासि बासु, क यासि' इति सदयमुक्ता त्रासगद्गद- मगादीत्—'आर्य, पुर्यस्यामर्यवर्यः कुबेरदत्तनामा वसति । अस्यहं तस्य कन्या। मां जातमात्रां धनमित्रनाम्नेऽत्रत्यायैव कस्मैचिदिभ्यकुमारायान्व- जानाद्भार्यां मे पिता । स पुनरस्मिन्नत्युदारतया पित्रोरन्ते वित्तैर्निजैः क्रीत्वेवार्थिवर्गाद्दारिद्र्यं दरिद्रति सत्यथोदारक इति च प्रीतलोकाधिरोपिता- पीवरं सान्द्रं यत्तमोऽन्धकारस्तेन निबिडितायाम् व्याप्तायाम् । राजवीथ्यां राज- मार्गे । शतह्रदासम्पातं विद्युत्स्फुरणम् । क्षणं मुहूर्तं यावत् । आलोकं ज्योतिः । असौ-अग्रतो निर्दिष्टा । नगरदेवतेव-नगराधिष्ठात्री देवीव । कीदृशी सेति विशि- नष्टि नगरमोषेति-नगरस्य पुरस्य मोषेण अपहरणेन रोषिता कोपिता । नगरस्य यत्सारधनं मयापहृतं तेन नगराधिष्ठात्र्याः कोपः सञ्जात इति भावः । निःसञ्बा- धवेलायां जनसंकटरहितसमये । संकटं नातु संबाध इति कोषः । निःसृता गृहान्निर्गता । सन्निकृष्टा-समीपस्थिता । उन्मिषद्भूषणा दीप्यमानालङ्कारा । उन्मिषन्ति भूषणानि यस्याः सेति विग्रहः । आविरासीत्-प्रकटीबभूव । उक्ता पृष्टा मयेति शेषः । त्रासगद्गदं भीतिभिन्नस्वरम् । पुरि नगरे । अर्यवर्यः वैश्यश्रेष्ठः। अर्यः स्वामिवैश्ययोरिति निपातः । जातमात्रां जन्मसमये एव । अत्रत्याय- एतद्देशोत्पन्नाय । इभ्यकुमाराय-धनिकपुत्राय भार्याम् अन्वजानात्-पत्नीत्वेन दातुं प्रतिज्ञातवान् । सः मम पिता । अस्मिन् धनमित्रे । अत्युदारतया-दानशौण्डतया पित्रोर्मातापित्रोः । अन्ते अवसाने मरणानन्तरमित्यर्थः । निजैः स्वकीयैः । वित्तैर्धनैः । अर्थिवर्गाद् याचकसमूहात् । द्रारिद्र्यं दरिद्रताम् । क्रीत्वेव गृहीत्वेव । बिजलीकी चमक जैसी चमकती ज्योतिको मैंने देखा । इसके बाद वह, नगरमें चोरी होनेसे रुष्ट नगरदेवीकी नाईं, इस सुनसानके समय घरसे निकल करके, जब मेरे समीप आयी, तब मैंने देखा कि, वह एक युवती स्त्री है और उसके शरीरपर विविध आभूषण आभूषित हो रहे हैं। मैंने सदय बनकरके उससे पूछा-'देवि ! तुम कौन हो ? कहाँ जा रही हो ?' अब जैसे मारे भयके गद्गदवाणीमें उसने कहा-'आर्ये ! इस पुरीमें वैश्यवर्य कुबेरदत्त रहते हैं। मैं उनकी पुत्री हूँ। मैं जन्मी, तैसे ही मेरे पिताने यहींके निवासी एक धनी वैश्यपुत्रके साथ मेरा विवाह करनेका संकल्प कर लिया था। माता-पिताके गुजर जानेपर उस वैश्यकुमारने अपना सब धन याचकोंको दे करके उनकी दरिद्रता मोल ले