दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

१६० दशकुमारचरितम् । [ उत्तरपीठिकायां मानतिमिरभारं यष्टिकृपाणपाणि नागरिकबलमनल्पम् । दृष्ट्वैव प्रवेप- मानां कन्यकामवदम्—'भद्रे, मा भैषीः । अस्त्ययमसिद्वितीयो मे बाहुः । अपि तु मृदुरयमुपायस्त्वदपेक्षया चिन्तितः । शयेऽहं भावितविषवेगवि- क्रियः । त्वयाप्यमी वाच्याः 'निशि वयमिमां पुरीं प्रविष्टाः । दष्टश्च ममैष नायको दर्वीकरेणामुष्मिन्सभागृहकोणे । यदि वः कश्चिन्मन्त्रवित्कृपालुः स एनमुज्जीवयन्मम प्राणानाहरेदनाथायाः' इति । ( ३१ ) सापि बाला गत्यन्तराभावाद्गद्गदस्वरा बाष्पदुर्दिनाक्षी बद्धवेपथुः कथंकथमपि गत्वा मदुक्तमन्वतिष्ठत् । अशयिषि चाहं भावि- गच्छत् । नागरिकबलमित्यनेन सम्बध्यते । दीपिकौतं दीपिकायाः हस्तदीपस्य 'मशालू इति भाषाप्रसिद्धस्यालोकेन प्रकाशेन परिलुप्यमानो नाश्यमानस्तिमिर- भारोऽन्धकारसमूहो यत्रेति क्रियाविशेषणम् । यष्टिर्दण्डः कृपाणः खङ्गस्तौ पाणौ यस्य तत् । नागरिकबलस्य विशेषणमेतत् । बलं सैन्यम् । अनल्पं बहु । प्रवेप- मानां भयेन कम्पमानाम् । असिद्वितीयः खङ्गसहायः । असिद्वितीयो यस्येति विग्रहः । अपि तु-किन्तु । मृदुः-कोमलः । त्वदपेक्षया भवत्या अनुरोधेन । चिन्तितः स्थिरीकृतः । शये-सुप्तो भवामि । भावितेति-भाविता प्रकटिता विषस्य वेगेन विक्रिया विकारो येन सः । विषमूच्छितमिवात्मानं दर्शयामीति भावः । अमी उपस्थिताः जनाः । वाच्याः कथनीयाः । नायको वल्लभः । दर्वीकरेण सर्पेण वः युष्माकं मध्ये । मन्त्रवित् मन्त्रौषधिज्ञः । आहरेद् उद्धरेत् । ( ३१ ) गत्यन्तराभावात् उपायान्तरासत्त्वात् । बाष्पदुर्दिनाक्षी-अश्रुपूर्ण- नयना । बद्धवेपथुः सञ्जातकम्पा अन्वतिष्ठत्-यथा मयोक्तं तथैव कृतवती । इतनेमें दीपकके प्रकाशसे अन्धकार राशिको दूर करता हुआ हाथमें लाठी और तलवार लिये नागरिकोंका एक बड़ा झुण्ड आ पहुँचा । उसे देखते ही मारे भयके कांपनेवाली उस कन्यासे मैंने कहा—'मत डरो । मेरे भी भुजायें हैं और भुजाओंमें तलवार है। तथा तुम्हारे अनुरोधसे मैंने एक उपाय सोच लिया है। मैं बनावटी विषवेगसे व्याकुल हो करके यहां लेट जाता हूँ । ये आयें तो कहना कि, 'हम परदेशी हैं और इसी रात इस नगरीमें आये हैं । इस सभागृहके कोनेमें मेरे पतिको सांपने काट लिया है। आप लोगोंमेंसे कोई दयालु यदि मंत्र जानता हो तो, इसे जीवित करके मुझ अनाथिनीके प्राणोंको बचा ले । ( ३१ ) और कोई उपाय न देखकर उस तरुणीने भयसे गद्गदस्वरमें आंसू बहाती हुई, काँपती-काँपती मेरे कथनका अनुसरण किया । अब मैं बनावटी विषके विकारसे