दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)
महाकवि दण्डी द्वारा
स्रोत: दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा) · चौखम्बा संस्कृत सीरीज · 1968 (उद्गम)
पृष्ठ 184, कुल 474 में से
संदर्भ में पढ़ेंCC-0. In Public Domain. Digitization by eGangotri. Funding: MIDF १८६ दशकुमारचरितम् । [ उत्तरपीठिकायां.
प्रतिपत्तिर्यानुष्ठीयमानया मन्नियोगतस्तौ परित्रास्येते । मां च कदाचि- दनर्थादितस्तारयिष्यति' इति कमप्युपायमात्मनैव निर्णीय शृगालिकाम- गादिषम्-'अपेहि जरतिके, या तामर्थलुब्धां दग्धगणिकां रागमञ्जरि- कामजिनरत्नमत्तेन शत्रुणा मे मित्रच्छद्मना धनमित्रेण संगमितवती, सा हतासि । तस्य पापस्य चर्मरत्नमोषाद् दुहितुश्च ते साराभरणापहा- रादहमद्य निःशल्यमुत्सृजेयं जीवितम्' इति । (५३) सा पुनरुद्धट्टितज्ञा परमधूर्ता साश्रुगद्गदमुदञ्जलिस्तान्पुरुषान्स-
अनुष्ठीयमानया-क्रियमाणया । मन्नियोगतः-मदादेशात् । तौ-रागमञ्जरीधन- मित्रौ । कदाचित्-पक्षान्तरेण । अनर्थात्-विपदः । इतः-अस्मात् । तारयिष्यति उद्धरिष्यति । आत्मनैव स्वयमेव । अपेहि-अपसर दूरङ्गच्छेति यावत् । जरतिके वृद्धे । सम्बोधनमेतत् । या त्वमित्यर्थः । अजिनरत्नमत्तेन-चर्मरत्नगर्वितेन । मित्र- च्छद्मना-कपटमित्रेण । संगमितवती संयोजितवती । सा त्वम् । हता विनष्टा। पापस्य दुरात्मनो धनमित्रस्य । चर्मरत्नमोषात्-चर्मरत्नापहरणात् । दुहितुः कन्या- या रागमञ्जर्या इत्यर्थः । सारेति-सारो मूलधनम् आभरणमलङ्कारस्तयोरपहारा- दपहरणात् । निःशल्यं निर्वाधमवश्यमिति यावत् । उत्सृजेयं त्यजेयम् । (५३) सा शृगालिका। उद्धट्टितज्ञा-उद्घट्टितं सूचितं जानातीति तथा।
आ पड़ी है। मेरे साथ धनमित्रकी प्रगाढ़ मित्रता और रागमञ्जरीका मेरे साथ पाणिग्रहणक्रिया प्रसिद्धि पा रही है। मेरे इस पापसे वे दोनों धनमित्र और रागमञ्जरी अपराधी हो जायेंगे ! (अरे !) कल वे लोग अवश्य पकड़े जायेंगे ! इसलिए अब ऐसा कोई कर्त्तव्य करना चाहिये। जिसके करनेसे ये दोनों रागमञ्जरी और धनमित्र मेरे नियोग (आदेश) से बच जायं। क्योंकि-बचे रहनेसे कदाचित् वे लोग मुझे भी बचा सकें।' इस प्रकारकी कोई तरकीव अपने आप ही सोच करके शृगालिकासे बोला-'ओ वृद्धे ! दूर भाग । उस धनलोभिनी भाग्यहीना वेश्या रागमञ्जरीसे और चर्मरत्न-भस्त्रिकासे उन्मत्त मेरे शत्रु धनमित्रसे मित्रता करानेके छलसे तुमने समागम कराया है। सो अब तुम मारी गयी। उस पापी धनमित्रकी चर्मरत्न भस्त्रिकाके चुरानेसे तथा तुम्हारी कन्या रागमञ्जरीके आभूषणोंके अपहरणरूपदोषसे मैं (अपहारवर्मा ) आज अवश्य प्राणोंको विसर्जित करूंगा।' (५३) वह सूचितज्ञा (प्रत्युत्पन्नमतिवाली) परम कुटिलप्रवीणा आंसू भर करके
Nepal Sanskrit University, Balmeeki Campus, Kathmandu