दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)
महाकवि दण्डी द्वारा
स्रोत: दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा) · चौखम्बा संस्कृत सीरीज · 1968 (उद्गम)
पृष्ठ 22, कुल 474 में से
संदर्भ में पढ़ें२२ दशकुमारचरितम् । [ पूर्वपीठिकायां
(४७) तं प्रणम्य तेन कृतातिथ्यस्तस्मै कथितकथ्यस्तदाश्रमे दूरीकृ- तश्रमे कंचन कालमुषित्वा निजराज्याभिलाषी मितभाषी सोमकुलावतंसो राजहंसो मुनिमभाषत-'भगवन्, मानसारः प्रबलेन दैवबलेन मां निर्जि- त्य मद्भोग्यं राज्यमनुभवति। तद्वदहमप्युग्रं तपो विरच्य तमरातिमुन्मूलयि- ष्यामि लोकशरण्येन भवत्कारुण्येनेति नियमवन्तं भवन्तं प्राप्तनवम्'इति। (४८) ततस्त्रिकालज्ञस्तपोधनो राजानमवोचत्— 'सखे ! शरीरका- र्श्यकारिणा तपसा लम्। वसुमतीगर्भस्थः सकलरिपुकुलमर्दनो राजनन्दनो नूनं संभविष्यति, कञ्चन कालं तूष्णीमास्स्व इति।
(४७) तेन वामदेवेन। कृतं विहितमातिथ्यं अतिथिसत्कारादि यस्य सः तस्मै वामदेवाय। कथितमुक्तंकथ्यं वक्तव्यं येन सः। दूरीकृतोऽपाकृतः श्रम आयासो येन यत्र वा तस्मिन्। सोमकुलावतंसः चन्द्रवंशभूषणम्। मानसारस्तदाख्यो माल- वराजः। तद्वदिति-तेन मानसारेण यथा तपसा शिवं सन्तोष्य तस्माद्वरः समासा- दितस्तथाऽहमपि। उग्रं तीव्रमूत्कटम्। विरच्य कृत्वा। लोकानां जनानां शरणे रक्षणे साधुना। भवतस्तव कारुण्येन करुणया। इति-इति हेतोः। नियमवन्तं संय- मिनम्। (४८) त्रिकालज्ञः भूतभविष्यद्वर्तमानकालवित्। शरीरस्य देहस्य कार्श्यं क्षीण- तां करोतीति तेन। अलं प्रयोजनं नास्ति। वसुमतीगर्भस्थः-महिषीगर्भस्थितः। सकलं निखिलं रिपुकुलं शत्रु मण्डलं मर्दयति हिनस्तीति तथाभूतः। नूनं निश्चितं सम्भविष्यति-उत्पत्स्यते। तूष्णीमास्स्व जोपं तिष्ठ, युद्धादिकं मा कार्षीरित्यर्थः।
(४७) वामदेवाश्रममें जाकर चन्द्रकुलालंकार राजा राजहंसने मुनिको प्रणाम करके आतिथ्य-सत्कार को स्वीकार किया। उनके सत्संगसे परिश्रमादि व्यथाको कुछ काल वहाँ रहकर निवृत्त किया। ततः स्वराज्यअभिलाषी मितभाषी उस राजाने एक दिन उन मुनिसे कहा-'हे महाराज ! मालवेश मानसार ने दैवकी प्रबल शक्तिसे मेरे राज्यको ले लिया अर्थात्- मुझे पराजितकर वह स्वयं मेरे राज्यको भोग रहा है। मैं चाहता हूँ कि मैं भी प्रवल तप करके दैवबलसे यह मानसारका उन्मूलन कर दूँ। अतः हे दीन वत्सल ! आप मुझे कृपया, तप विधि बता दें-जिससे मैं कृतकृत्य होऊँ। इसीकी विधि जाननेके हेतु आपतक आया हूँ।' (४८) यह श्रवणकर त्रिकालज्ञ तपोधन वामदेवने राजासे कहा- 'शरीरको क्लेश- कारिणी तपस्या न करो। रानी वसुमतीके गर्भसे जो पुत्र होगा वह सम्पूर्ण शत्रुओंको नष्ट करनेवाला है। इससे कुछ दिनों शान्ति रखो।' Nepal Sanskrit University, Balmeeki Campus, Kathmandu