दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

३५८ दशकुमारचरितम्। [ उत्तरपीठिकायां भर्ता सर्वमेव कुटुम्बं तदायत्तमेव कृत्वा तदेकाधीनजीवितशरीरस्त्रिवर्गं निर्विवेश । तद्ब्रवीमि—‘गृहिणः प्रियहिताय दारगुणाः’ इति । ( ३५ ) ततस्तेनानुयुक्तो निम्बवतीवृत्तमाख्यातवान्—‘अस्ति सौरा- ष्ट्रेषु वलभी नाम नगरी। तस्यां गृहगुप्तनाम्नो गुह्यकेन्द्रतुल्यविभवस्य ना- विकपतेर्दुहिता रत्नवती नाम । तां किल मधुमत्याः समुपागम्य बलभद्रो नाम सार्थवाहपुत्रः पर्यणैषीत् । तयापि नववध्वा रहसि रभसविघ्नितसु- रतसुखो झटिति द्वेषमल्पेतरं बबन्ध । न तां पुनर्द्रष्टुमिष्टवान् । तद्गृहा- गमनमपि सुहृद्वाक्यशतातिवर्ती लज्जया परिजहार । तां च दुर्भगां तदा- यत्तीकृतः। कुटुम्बं परिवारम् । तदायत्तं तस्या अधीनम् । तदेकेति-तस्या एकस्या अधीनमायत्तं जीवितं प्राणाः शरीरञ्च यस्य तादृशः। त्रिवर्गं धर्मार्थकामान् । निर्विवेश बुभुजे । तत् तस्मात् । ब्रवीमि कथयामि । गृहिणो गृहस्थस्य । प्रियहि- ताय प्रियं हितञ्च कर्त्तम् । दारगुणाः पत्नीगुणा इति । (३५) ततः गोमिनीवृत्तान्तश्रवणानन्तरम् । तेन ब्रह्मराक्षसेन । अनुयुक्तः पृष्टः। आख्यातवान् अहमिति शेषः । तस्यां वलभ्याम् । गुह्यकेति-गुह्यकानां यक्षाणामिन्द्रो राजा कुबेरस्तेन तुल्यो विभवो धनं यस्य तादृशस्य । नाविकपतेः पोतवणिजामधिपतेः। तां रत्नवतीम् । मधुमत्याः तदाख्यनगरात् । सार्थवाह- पुत्रः वणिक्तनयः। पर्यणैषीत् ऊढवान् । तया पूर्वोक्तया । नववध्वा नवोढया । रभसेति-रभसेन वेगेन बलात्कारेणेति यावत् विघ्नितं व्याहतं सुरतसुखं यस्य सः । मुग्धा सा बलात्कारेण रन्तुं नानुमोदितवतीति भावः । अल्पेतरं अत्यधिकम् । बबन्ध दधार । तद्गृहागमनं रत्नवतीगेहगमनम् । सुहृद्वाक्येति-सुहृदां मित्राणां वशमें कर लिया । उस पतिपरायणाके गुणोंपर मुग्ध होकर उसके पतिने सम्पूर्ण कुटुम्बका भार उसपर सौंप दिया और उसीके अधीन स्वयं भी होकर धर्म, अर्थ, कामसुखों को भोगने लगा। अतः कहता हूं कि ‘गृहस्थोंके प्रियको गुणवती स्त्री कर सकती है ।' ( ३५ ) इसके पश्चात् उस ब्रह्मराक्षस द्वारा पूछे जाने पर मैंने निम्बवतीके चरितको सुनाना प्रारम्भ किया-‘सौराष्ट्र प्रदेशमें वलभी नामकी एक पुरी है। इस पुरीमें राज- राज कुबेरके समान धनवान् जहाज़के व्यापारियोंका एक मुखिया रहता था। जिसकी एक रत्नवती नामकी पुत्री थी । उस कन्याके साथ, मधुमती नामकी नगरी से आये हुए एक बलभद्र नामक वैश्यपुत्रने विवाह कर लिया। उस नवविवाहिता स्त्रीके साथ एकान्तमें जब वह बलभद्र रतिक्रीड़ा करने चला, तो नवीना होनेसे उसने रतिक्रीड़ामें कुछ विघ्न किया । उस अल्प अपराधने बृहद् रूप धारण कर लिया । यहां तक कि