दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

[Header] षष्ठोच्छ्वासः] | वासन्तिकी हिन्दीटीकयासहितम् । ३७५

---

(४९) तां तु रोषादनपेक्षापविद्धाममरवृक्षमञ्जरीमिवान्तरिक्षादाप- तन्तीमुन्मुखप्रसारितोभयकरः कराभ्यामग्रहीषम् । उपगृह्य च वेपमानां सम्मीलिताक्षीं मदङ्गस्पर्शसुखेनोद्भिन्नरोमाञ्चां तादृशीमेव तामनवतार- यन्नतिष्ठम् । तावत्तावुभावपि शैलशृङ्गभङ्गैः पादपैश्च रभसोन्मूलितैर्मुष्टि- पादप्रहारैश्च परस्परमक्षपयेताम् । पुनरहमतिमृदुनि पुलिनवति कुसुमद- बलाञ्छिते सरस्तीरेऽवरोप्य सस्पृहं निर्वर्णयंस्तां मत्प्राणैकवल्लभां राजकन्यां कन्दुकावतीमलक्षयम् । (५०) सा हि मया समाश्वास्यमाना तिर्यङ्मामभिनिरूप्य जातप्र-

---

(४९) तां अपहियमाणां स्त्रियम् । रोषात् क्रोधात् अनपेक्ष्येति-अनपेक्ष्या निरपेक्षतया अपविद्धां त्यक्ताम् । अमरवृक्षमञ्जरी कल्पतरुमञ्जरीम् । उन्मुखेति= उन्मुखौ प्रसारितौ आततीकृतौ उभयकरौ येन सः । उपगृह्य गृहीत्वा । वेपमानां कम्पमानाम् । संमीलिताक्षीम्-निमीलितनयनाम् । मदंगेति-मदङ्गस्य मद्देहस्य स्पर्शेन यत् सुखं तेन । उद्भिन्नरोमाञ्चां उद्गतपुलकाम् । तादृशीं तदवस्थाम् । अनवतारयन्-भूमावस्थापयन् । उभौ राक्षसब्रह्मराक्षसौ । शैलशृङ्गभंगैः पर्व्वत- शिखरशकलैः । पादपैः वृक्षैः । रभसान्मूलितैः-वेगादुत्पाटितैः । मुष्टिपादप्रहारैः मुष्टिप्रहारैः पादप्रहारैश्च । परस्परमन्योन्यम् । अक्षपयेतां नाशितवन्तौ । अति- मृदुनि-अतिकोमले । पुलिनवति-सिकतामये । कुसुमवललाञ्छिते-पुष्पशकल- शोभिते । अवरोप्य स्वभुजादवतार्य तामिति शेषः । सस्पृहं सानुरागम् । निर्वर्ण- यन् निरूपयन् । मत्प्राणैकवल्लभां समहृदयैकदयिताम् । अलक्षयम्-अपश्यम् । (५०) सा कन्दुकावती । समाश्वास्यमाना सान्त्व्यमाना । तिर्यक्-वक्री-

---

(४९) युद्धके समय रोषके साथ उपेक्षित भावसे परित्यक्त आकाशसे गिरती हुई उस महिलाको कल्पवृक्षकी मञ्जरीके समान ऊपरकी ओर मुख करके तथा दोनों हाथोंको फैलाकर मैंने रोक लिया । रोकनेके पश्चात् निमीलित नयनवाली एवं काँपती हुई तथा मेरे शरीरके स्पर्शसुखसे रोमाञ्चित होनेवाली उस महिलाको मैं उसी दशा में अपने हाथोंपर लिये हुए खड़ा रहा । वे दोनों (राक्षस-ब्रह्मराक्षस) परस्पर वेगसे उखाड़े हुए पहाड़ोंके शिखरोंके टुकड़ोंसे, पेड़ोंसे, मुष्टियोंसे, लातोंसे लड़ते हुए विनष्ट हो गये । फिर मैंने अत्यन्त कोमल बालुकापर जहांपर पुष्पांश पड़े हुए थे, तालाबके किनारे उस रमणीको सानुराग देखा तो प्रतीति हुई कि वह रमणी मेरी हृदयवल्लभा राजपुत्री कन्दुकावती है। (५०) मेरे द्वारा समाश्वासित होनेपर उस रमणीने तिरछी दृष्टिसे जरा मुझे देखा