भारतकोश
दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

महाकवि दण्डी द्वारा

स्रोत: दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा) · चौखम्बा संस्कृत सीरीज · 1968 (उद्गम)

DevanagariHindipublished474 पृष्ठ

पृष्ठ 50, कुल 474 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 50

५० दशकुमारचरितम् । [ पूर्वपीठिकायां तकी वर्षागमनमिव तवालोकनकाङ्क्षिणी चिरमतिष्ठम् । मन्मनोरथफला- यमानं भवदागमनमवगम्य मद्राज्यावलम्बभूतामात्यानुमत्या मदनकृतसा- रथ्येन मनसा भवन्तमागच्छम् । लोकस्यास्य राजलक्ष्मीमङ्गीकृत्य मां तत्सपत्नीं करोतु भवान्' इति । ( १८ ) मातङ्गोऽपि राजवाहनानुमत्या तां तरुणीं परिणीय दिव्याङ्ग- नालाभेन हृष्टतरो रसातलराज्यमुररीकृत्य परमानन्दमाससाद । ( १६ ) वञ्चयित्वा वयस्यगणं समागतो राजवाहनस्तदवलोकनकौतू- हलेन भुवं गमिष्णुः कालिन्दीदत्तं क्षुत्पिपासादिकिलेशनाशनं मणि साहा- य्यकरणसंतुष्टान्मातङ्गाल्लब्ध्वा कंचनाध्वानमनुवर्तमानं तं विसृज्य बिलप- त्वद्दर्शनाभिलाषिणी । चिरं दीर्घकालम् । मम मनोरथोऽभिलाषस्तस्य फलं तद्वदा- चरतीति । मम राज्यस्य लोकस्य पातालस्येत्यर्थः । अवलम्बभूतानां रक्षकाणां अमा- त्यानां मन्त्रिणामनुमत्या सम्मत्या । मदनेन कामेन कृतं सारथ्यं सारथिकर्म यस्य तेन मदनचालितेनेत्यर्थः । तस्या राजलक्ष्म्याः सपत्नीं प्रतिपक्षवनिताम् । ( १८ ) राजवाहनानुमत्या राजकुमारदेशेन । परिणीयोद्वाह्य । हृष्टतरोऽति- शयेन हृष्टः । उररीकृत्य स्वीकृत्य तद्राज्याधिपतिर्भूत्वेत्यर्थः । आससाद प्राप । ( १९ ) वञ्चयित्वा विप्रलभ्य । वयस्यगणं मित्रमण्डलम् । तदवलोकनकौतूहलेन तेषां सुहृदां अवलोकनकौतूहलेन दर्शनकौतुकेन । भुवं पृथिवीम् । गमिष्णुः गमनशी- लोऽर्थात्पातालात् । कालिन्द्या मातङ्गपत्न्या दत्तमर्पितम् । क्षुत्पिपासेति-यस्य प्रभा- वात् क्षुत्पिपासादयो नश्यन्तीत्यर्थः । मणिं रत्नम् । साहाय्यकरणसन्तुष्टात् साहाय्य- उसी आदेशको शिरोधार्य्य करके मैं, मेघागमके लिए जैसी चातकी प्रतीक्षा किये रहती है तद्वत, आपकी आशामें प्रतीक्षा किये बहुत दिनोंसे बैठी हूँ । मेरी अभिलाषाके फलस्वरूप आपके आगमनको जानकर मेरे राज्यके आलम्बनभूत अमात्योंकी अनुमतिसे कामदेवको सारथी बनाकर मेरा मन आपके समीप आया है—कामोन्मत्ता मैं आप तक आयी हूँ । अतः आप इस राज्यश्रीसहित राज्यपालनको अंगीकार करें और मुझे भी राज्यश्रीकी सपत्नी ( सौत ) बनावें । ( १८ ) राजवाहनकी अनुमतिसे मातंगने भी उस युवतीसे विवाह किया । तथा दिव्यां- गनाकी प्राप्तिपर अति प्रसन्न होकर पातालके शासनकी प्राप्तिसे परमानन्दित हो गया । ( १९ ) अपने मित्रोंको वनमें छोड़कर राजवाहन आया था । अतः मित्रोंको देखनेकी अभिलाषासे जब वह पृथिवीपर आने लगा तब भूख और प्यासको दूर करनेवाली एक मणि जो उसे कालिन्दीने दी और सहायता करनेसे सन्तुष्ट मातंग उसे पहुँचाने आया । कुछ दूरतक Nepal Sanskrit University, Balmeeki Campus, Kathmandu