भारतकोश
दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

महाकवि दण्डी द्वारा

स्रोत: दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा) · चौखम्बा संस्कृत सीरीज · 1968 (उद्गम)

DevanagariHindipublished474 पृष्ठ

पृष्ठ 62, कुल 474 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 62

६२ दशकुमारचरितम्। [ पूर्वपीठिकायां मिति निश्चित्य मदनवेषणाय कुत्र गतवान् । भवानेकाकी कुत्र गतः' इति । सोऽपि ललाटतटचुम्बदञ्जलिपुटः सविनयमल्पत् । इति श्रीदण्डिनः कृतौ दशकुमारचरिते सोमदत्तचरितं नाम तृतीय उच्छ्वासः । चतुर्थोच्छ्वासः (१) 'देव, महीसुरोपकारायैव देवो गतवानिति निश्चित्यापि देवेन गन्तव्यं देशं निर्णेतुमशक्नुवानो मित्रगणः परस्परं वियुज्य दिक्षु देवम- न्वेष्टुमगच्छत् । विषयः । अन्तरायं विघ्नम् । प्रबुद्धो जागरितः । भवान् पुष्पोद्भव इत्यर्थः । ललाट- तटं चुम्बद् अञ्जलिपुटं यस्य सः शिरसि अञ्जलिं बद्ध्वेत्यर्थः । इति श्रीताराचरणभट्टाचार्यकृतायां बालविबोधिनीसमाख्याया दशकुमारचरितव्याख्यायां तृतीय उच्छ्वासः । ( १ ) महीसुरोपकारायैव ब्राह्मणस्य साहाय्यं कर्तुमेव । देवो भवान् राजवाहन इत्यर्थः । निश्चित्यापि निर्णीयापि । देवेन भवता। निर्णेतुमवधारयितुम् । वियुज्य पृथग्भूय । दिक्षु विभिन्नदेशेषु । बाधक होंगे और इसी कारण आप लोगोंको सोते छोड़कर मै उस विप्रके साथ चला गया । उस ब्राह्मणके साथ चले जानेपर आप लोग जब जगे और मुझे न पाया तब क्या निश्चय किया और कहां-कहां आप लोग गये और आप अकेले कहां गये सो सब कहें । यह सुनकर विनयपूर्वक श्रद्धाञ्जलि होकर तथा हाथोंको अपने शिरपर लगाकर वह पुष्पोद्भव कहने लगा । इस प्रकार से तृतीय उच्छ्वासकी बालकीड़ा हिन्दी टीका समाप्त हुई । ( १ ) हे देव ! आप ब्राह्मणके ही उपकारार्थ गये होंगे। यह निश्चय होनेपर भी हम लोग यह न ज्ञात कर सके कि आप किस देशमें गये हैं। और जब यह अनिश्चित ही रहा तब हम लोग परस्पर संकेतस्थलका (पुनः आकर मिलनेके स्थानका) निश्चय करके आपके अन्वेषणार्थ अलग-अलग देशोंमें गये ।