गौतम धर्मसूत्र (हिन्दी व्याख्या सहित)

सानुवाद-मिताक्षरावृत्तिसहितानि ७९

नाग्निमपश्च युगपद्धारयेत् ॥ ९ ॥

एकेन हस्तेनाग्निमपरेणापश्च युगपन्न धारयेत् । अत्र व्याघ्रो विशेषमाह— न धारयेदपश्चाग्निमपश्चान्नं तथैव च । युगपत्स्नातको नित्यं तद्भार्याऽपि तथैव च ॥ इति ॥ ९ ॥

अग्नि और जल को एक साथ न ले। (अर्थात् एक हाथ में अग्नि और दूसरे हाथ में जल लेकर न चले) ॥ ९ ॥

नाञ्जलिना पिबेत् ॥ १० ॥

यत्किञ्चित्क्षीरोदकादि पेयमञ्जलिना न पिबेत् । संयुक्तौ हस्ता-वञ्जलिः ॥ १० ॥

(दूध, जल आदि पेय पदार्थ को) अञ्जलि से न पीये ॥ १० ॥

न तिष्ठन्नुद्धृतोदकेनाऽऽचामेत् ॥ ११ ॥

उद्धृतोदकेन तिष्ठन्नाऽऽचामेत् । आसीन एवाऽऽचामेत् । उद्धृतोद-केनेति वचनात्तटाकादिषु तीरप्रदेशस्याशुचित्वे जानुदध्ने जले तिष्ठतोऽ-प्याचमनमप्रतिषिद्धम् । आचारोऽप्येवमेव शिष्टानाम् ॥ ११ ॥

लाये गये जल से खड़े होकर आचमन न करे (बैठकर आचमन करे) ॥ ११ ॥

न शूद्राशुच्येकपाण्यावर्जितेन ॥ १२ ॥

शूद्रेण शुचिनाऽप्यस्पृश्यस्पर्शादिदूषितेन द्विजेनाप्येकेन पाणिना च यदावर्जितं तेनोदकेन नाऽऽचामेत् । स्वयं तु वामहस्तावर्जितेनोदके-नाऽऽचमनविषय एकपाण्यावर्जितत्वं समानमिति चेन्न । हस्तद्वयस्याप्या-चमनकर्मसम्बन्धात्तथा च शिष्टाचारदर्शनात् ॥ १२ ॥

शूद्र के स्पर्श से दूषित द्विज द्वारा एक हाथ से डाले जाने वाले जल से आचमन न करे ॥ १२ ॥

न वाय्वग्निविप्रादित्यापो देवता गाश्च प्रति पश्यन्वा मूत्र-पुरीषामेध्यान्व्युदस्येत् ॥ १३ ॥

अपूशब्दान्ते द्वन्द्व आर्षत्वात्समासान्तो न कृतः । अनित्याः समा-सान्ता इति केषांचित्पक्षः । देवताः प्रतिमाः । वाय्वादीन्प्रति सूत्रादीनि न व्युदस्येत्पश्यन्वा न कुर्यादिति प्रति पश्यन्वेत्यर्थः । प्रति न कुर्यादित्या-भिमुख्यवर्जनम् । पश्यन्न कुर्यादिति नियमादाभिमुख्ये सत्यप्यनवलो-