गौतम धर्मसूत्र (हिन्दी व्याख्या सहित)
Gautama Dharmasutra Hindi
महर्षि गौतम द्वारा
स्रोत: Gautama Dharmasutram with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 279, कुल 360 में से
संदर्भ में पढ़ेंअथ तृतीयोऽध्यायः
पतितानां त्यागविधिरुक्तः के पुनस्ते तानाह—
ब्रह्महसुरापगुरुतल्पगमातृपितृयोनिसंबन्धागस्तेननास्तिकनि- न्दितकर्माभ्यासिपतितात्याग्यपतितत्यागिनः पतिताः ॥ १ ॥
ब्राह्मणस्य हन्ता ब्रह्महा। गौडी माध्वी च पैष्टी च विज्ञेया त्रिविधा सुरा। यथैवैका न पातव्या तथा सर्वा द्विजोत्तमैः॥ इति मनुः। तत्र या यस्य सुरा प्रतिषिद्धा स तस्याः पाता सुरापः। गुरुः पिताऽऽ- चार्यश्च। तल्पशब्देन भार्या लक्ष्यते। गमनं मैथुनम्। मातृसंबन्धा मातृपक्षे प्राक्पञ्चमाद्गवाः। पितृसंबन्धाः पितृपक्षेऽर्वाक्सप्तमाद्गवाः। योनिसंबन्धा भगिन्यादयः। य एता भार्यात्वेनाधिगच्छति स मातृपितृ- योनिसंबन्धागः। स्तेनो ब्राह्मणसुवर्णापहारी। नास्तिकः प्रेत्यभावाप- वादी। निन्दितं प्रतिषिद्धम्। तस्य कर्मणो बुद्धिपूर्वं सातत्येनानुष्ठाता निन्दितकर्माभ्यासी। पतितानेव सतः पुत्रादीन्स्नेहादिना यो न त्यजति स पतितात्यागी। यस्त्वपतितानेव द्वेषादिना त्यजति सोऽपतितत्यागी। एते ब्रह्महादयः पतिताः ॥ १ ॥
ब्राह्मण की हत्या करने वाले, निषिद्ध सुरा का पान करने वाले, गुरु (पिता, आचार्य) की स्त्री से संभोग करने वाले, मातृपक्ष में पाँचवीं पीढ़ी के भीतर की और पितृपक्ष में सात पीढ़ी के भीतर की भगिनी आदि स्त्रियों के साथ यौन संबन्ध रखने वाले, ब्राह्मण के स्वर्ण की चोरी करने वाले, नास्तिक, निरन्तर निन्दित कर्म करने वाले, पतित व्यक्ति का त्याग न करने वाले और निर्दोष व्यक्ति का त्याग करने वाले—ये सभी पतित होते हैं ॥ १ ॥
पातकसंयोजकश्च ॥ २ ॥
पातकैः कर्मभिर्ये परान्संयोजयन्ति तत्र प्रवर्तयन्ति द्रव्यप्रदानादिना मच्छत्रुमित्थं व्यापादय त्वच्छत्रोर्व्यापादनेऽयमभ्युपाय इति। तथा केनचिद्जिघांसितं पलायमानं यो निवारयति निवारितश्च हन्यते सोऽपि प्रयोजकः। यस्यानुमति मन्तरेणार्थो न निव(र्व)र्तते स मन्ता। स इह पृथङ्नोपादीयते प्रयोजककोटिरेवायमिति। आपस्तम्बस्तु कियताऽप्यवान्तरभेदेन तमेव पृथगुदितवान्—प्रयोजिता मन्ता कर्ता चेति