भारतकोश
गौतम धर्मसूत्र (हिन्दी व्याख्या सहित)

गौतम धर्मसूत्र (हिन्दी व्याख्या सहित)

Gautama Dharmasutra Hindi

महर्षि गौतम द्वारा

स्रोत: Gautama Dharmasutram with Hindi Commentary (उद्गम)

DevanagariHindipublished360 पृष्ठ

पृष्ठ 321, कुल 360 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 321

अथ तृतीयप्रश्ने षष्ठोऽध्यायः

रहस्यं प्रायश्चित्तं वक्ष्यते—

रहस्यं प्रायश्चित्तमविख्यातदोषस्य ॥ १ ॥

यस्य पापस्य दोषः परैर्न विख्यातस्तस्य प्रायश्चित्तं रहस्यं भवति। यथा परैर्न ज्ञायते तथा कर्तव्यमिति यावत्। यैर्विना यत्पातकं कर्तुं न शक्यते तद्व्यतिरिक्तैर्ज्ञातत्वं निषिध्यते। तेन पारदार्ये पतितसंवासे च तैर्ज्ञातत्वेऽपि वक्ष्यमाणं भवत्येव ॥ १ ॥

जिस व्यक्ति का पाप दूसरों को न ज्ञात हो वह गुप्त रूप से प्रायश्चित्त करे ॥ १ ॥

चतुऋचं तरत्समन्दीत्यप्सु जपेदप्रतिग्राह्यं प्रतिजिघृ-
क्षन्नप्रतिगृह्य वा ॥ २ ॥

जातिदुष्टस्य वा कर्मदुष्टस्य वा पुरुषस्य स्वभूतं स्वयंदुष्टं च कृष्णाजिनाद्यप्रतिग्राह्यम्। गत्यभावादप्रतिजिघृक्षन्नप्रतिग्रहीतुमिच्छंस्तरत्समन्दी धावतीति चतुर्ऋचं सूक्तमप्सु जपेत्। नाभिदघ्ने जले स्थित इत्येके। निमग्न इत्यन्ये। प्रतिगृह्य वा प्रतिग्रहात्पश्चाद्वा जपेत्। एवं तुल्यवद्विकल्पः। अन्ये प्रतिग्रहात्पूर्वमेवाप्रतिग्राह्यमिति ज्ञाते प्राग्जपः। पश्चाज्ज्ञाते पश्चाज्जप इति। अत्र मनुः—

प्रतिगृह्याप्रतिग्राह्यं भुक्त्वा चान्नं विगर्हितम्।
जपंस्तरत्समन्दीयं मुच्यते मानवस्त्र्यहात् ॥ इति।

प्रजापतिः—

जपादिपूरणं कुर्यात्ख्यातदोषो द्विजोत्तमः।
रहःकृतस्य दोषस्य तत्तदेवाभ्यसेत्तथा ॥ इति।

इदमभ्यासविषयम् ॥ २ ॥

जिसने ऐसा निषिद्ध दान ग्रहण करने की इच्छा की हो अथवा ग्रहण किया हो वह जल में खडा होकर तरत् समन्दी आदि चार ऋचाओं का जप करे ॥ २ ॥

अभोज्यं बुभुक्षमाणः पृथिवीमावपेत् ॥ ३ ॥

नित्यमभोज्यं केशकीटावपन्नमित्युक्तम्। यदि गत्यभावे तदेव भोक्तुमिच्छति तदा पृथिवीमावपेन्मृदं प्रक्षिपेत्ततो भुञ्जीत ॥ ३ ॥

निषिद्ध भोजन करने की इच्छा होने पर उस पर धूल डाले ॥ ३ ॥