भारतकोश
गोपथ ब्राह्मण (अथर्ववेद - क्षेमकरणदास त्रिवेदी हिन्दी भाष्य)

गोपथ ब्राह्मण (अथर्ववेद - क्षेमकरणदास त्रिवेदी हिन्दी भाष्य)

Gopatha Brahmana with Hindi Bhashya by Pt. Kshemkarandas Trivedi

महर्षि गोपथ / पं. क्षेमकरणदास त्रिवेदी द्वारा

स्रोत: चौखम्बा संस्कृत प्रतिष्ठान · चौखम्बा संस्कृत प्रतिष्ठान · 1950 (उद्गम)

DevanagariSanskritpublished600 पृष्ठ

पृष्ठ 113, कुल 600 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 113

गोपथब्राह्मणे पूर्वभागे प्र० २ । क० १ ७५ व्यासम् ) मैं सहारे से जीता रहूँ, ( सर्वम् ) सम्पूर्ण ( आयुः ) आयु ( जीव्यासम् ) मैं जीता रहूँ ॥ २ ॥ [ हे विद्वानों ! ] तुम ( संजीवाः ) मिलकर जीने वाले ( स्थ ) हो, ( संजीव्यासम् ) मैं मिलकर जीता रहूँ, ( सर्वम् ) सम्पूर्ण ( आयुः ) आयु ( जीव्यासम् ) मैं जीता रहूँ ॥ ३ ॥ [ हे विद्वानों ! ] तुम ( जीवलाः ) जीवनदाता ( स्थ ) हो ( जीव्यासम् ) मैं जीता रहूँ, ( सर्वम् ) संपूर्ण ( आयुः ) आयु ( जीव्यासम् ) मैं जीता रहूँ ॥ ४ ॥ ३-इन्द्र जीव सूर्य जीव देवा जीवा जीव्यासमहम् । सर्वमायुर्जीव्यासम् ॥१॥ अथ० क० १६ सू० ७० । ( इन्द्र ) हे इन्द्र ! [ परम ऐश्वर्य वाले मनुष्य ] ( जीव ) तू जीता रहे, ( सूर्य ) हे सूर्य ! [ सूर्य समान तेजस्वी ] ( जीव ) तू जीता रहे, ( देवाः ) हे विद्वानों ! तुम ( जीवाः ) जीने वाले [ हो ], ( अहम् ) मैं ( जीव्यासम् ) जीता रहूँ, ( सर्वम् ) संपूर्ण ( आयुः ) आयु ( जीव्यासम् ) मैं जीता रहूँ ॥ इति श्रीमद्राजाधिराजप्रथितमहागुणमहिम श्रीमन्तस्याजीरावगायकवाडाधिष्ठित बड़ोदेपुरीगतश्रावणमासदक्षिणापरीक्षायाम् ऋक्सामार्थववेदभाष्येषु लब्धदक्षिणेन श्रीपण्डित क्षेमकरणदासत्रिवेदिना अथर्ववेदभाष्यकारेण कृते गोपथब्राह्मणभाष्ये पूर्वभागे प्रथम- प्रपाठकः समाप्तः । अयं प्रपाठकः प्रयागनगरे चैत्रमासे शुक्लचतुर्दश्यां तिथौ १८८० [ अशीत्युत्तरैकोन- विंशतितशतके ] विक्रमीये संवत्सरे सुसमाप्तिमगात् ॥ मुद्रितम्--ज्येष्ठकृष्ण १२ संवत् १६८१ वि० ता० ३० मई १६२४ ई० ॥ अथ द्वितीयः प्रपाठकः ॥ कण्डिका १ ओम् ब्रह्मचारीष्णंश्चरति रोदसी उभे इत्याचार्यमाह । तस्मिन् देवाः सम्मनसो भवन्तीति वायुमाह स सद्य एति पूर्वस्मादुत्तरं समुद्रमित्यादित्यमाह दीक्षितो दीर्घश्मश्रुरेव दीक्षित एष दीर्घश्मश्रुरेव एवाचार्यस्थाने तिष्ठन्नाचार्य इति स्तूयते, वैद्युतस्थाने तिष्ठन् वायुरिति स्तूयते, द्यौःस्थाने तिष्ठन्नादित्य इति स्तूयते । तदप्येतदृचोक्तं ब्रह्मचारीष्णन्निति ब्राह्मणम् ॥ १ ॥ कण्डिका १॥ ब्रह्मचारी की महिमा ॥ ( ओम् ब्रह्मचारी उभे रोदसी इष्णन् चरति [ अथ० ११ । ५ । १ पाद १ ]- इति आचार्यम् आह ) ओम् [ रक्षक परमात्मा है ], ब्रह्मचारी [ वेदपाठी वीर्यनिरोही पुरुष ] सूर्य और पृथिवी दोनों को लगातार खोजता हुआ विचरता है—यह आचार्य को वह [ ईश्वर ] कहता है ( तस्मिन् देवाः सम्मनसः भवन्ति [ उक्त मन्त्र पाद २ ] इति वायुम् आह ) उस [ ब्रह्मचारी ] में देवता [ विजय चाहने वाले पुरुष ] एकमन