गोविन्द भाष्य (श्रील बलदेव विद्याभूषण - अचिन्त्यभेदाभेद वेदान्त ब्रह्मसूत्र भाष्य सटीक)
Govinda Bhashya of Baladeva Vidyabhushana with Commentary
श्रील बलदेव विद्याभूषण (संपादक: कृष्णदास बाबा जी) द्वारा
पृष्ठ 324, कुल 647 में से
संदर्भ में पढ़ें...पितुः सर्वथा सादृश्यम् (पिता के समस्त प्रकार से)। ॥ ब्रह्मसूत्रम् २८ ॥ योनेः शरीरम् ॥ ३।१।२८ ॥ पदच्छेदः — योनेः (मातृगर्भात्), शरीरम् (देहः)। सूत्रार्थः — मातृयोनि से जीवात्मा को नूतन स्थूल शरीर की प्राप्ति होती है। श्रीमद्बलदेवविद्याभूषणविरचितं गोविन्दभाष्यम् (तात्पर्यम्) अत्र ‘योनेः’ इति पञ्चमीविभक्तिः। जीवात्मा पितृशरीरात् प्रविश्य मातुः गर्भं (योनिं) प्रविशति। तत्र स्वकर्मफलभोगार्थं स नूतनं प्राकृतं शरीरं प्राप्नोति। अस्मिन् विषये छान्दोग्योपनिषदि (५।१०।७) श्रुतिवचनं वर्तते — तद् य इह रमणीयचरणाः... "ये पुण्यात्मानः शुभकर्मकर्तारस्ते रमणीयां योनिमाप्नुवन्ति; ये तु पापात्मानः कुत्सितकर्मकर्तारस्ते निन्दितामशुभामेव योनिमाप्नुवन्ति।" इत्थम् आकाशादि-क्रमात् प्रविश्य व्रीह्यादि-वनस्पतौ जीवात्मनः संसर्गः केवलः, न तु तद्भाव इति प्रतिपादितम्। अतः सारभूतः सिद्धान्तः अयमेव यद् विवेकी पुरुषः दुःखमयं संसारम् एतं परित्यज्य परममङ्गले सच्चिदानन्दविग्रहे श्रीहरौ स्वमनो निधाय परां भक्तिं कुर्यात्। इति तृतीयाध्याये प्रथमः पादः समाप्तः। ॥ तृतीयोऽध्यायः — द्वितीयः पादः ॥ श्रीलबलदेवविद्याभूषणकृता मङ्गलाचरणरूपा भूमिका — वित्तिर्विरक्तिश्च कृताञ्जलिः पुरो यस्याः परानन्दतनोर्वितिष्ठते । सा भक्तिरेकान्तमनोरमा सतां प्रवर्त्ततां श्रीहरितोषणी मयि ॥ हिन्दी-भावार्थ एवं उपव्याख्या — [अधिकरण-निष्कर्षः — रेतःसिगाद्यधिकरणम् / योनि-प्रवेश-विचारः] पूर्वपक्षः — व्रीह्यादि-अन्न-भाव को प्राप्त होकर जीव क्या वहीं स्थिर रहता है अथवा पितृ-मातृ-देह के माध्यम से शरीर पाता है? सिद्धान्तः — जीव का व्रीह्यादि में केवल संश्लेष (संयोग) मात्र होता है; तदनन्तर अन्नभक्षण के द्वारा वीर्य-रूप होकर पितृ-देह से मातृ-योनि में प्रविष्ट होता है और वहाँ प्रारब्ध कर्म के अनुसार स्थूल शरीर ग्रहण करता है। पाद २ भूमिका-अनुवाद — जिनके सच्चिदानन्द-घन स्वरूप के समक्ष ज्ञान और वैराग्य दोनों हाथ जोड़े खड़े रहते हैं, भक्तों के चित्त को आकृष्ट करने वाली तथा श्रीहरि को परितुष्ट करने वाली वह अनन्य प्रेमाभक्ति मेरे हृदय में नित्य प्रवृत्त हो।