गोविन्द भाष्य (श्रील बलदेव विद्याभूषण - अचिन्त्यभेदाभेद वेदान्त ब्रह्मसूत्र भाष्य सटीक)
Govinda Bhashya of Baladeva Vidyabhushana with Commentary
श्रील बलदेव विद्याभूषण (संपादक: कृष्णदास बाबा जी) द्वारा
पृष्ठ 557, कुल 647 में से
संदर्भ में पढ़ेंश्वेताश्वतरोपनिषदि (२.८) उच्यते— त्रिरुन्नतं स्थाप्य समं शरीरं हृदीन्द्रियाणि मनसा सन्निवेश्य। ब्रह्मोडुपेन प्रतरेत विद्वान् स्रोतांसि सर्वाणि भयावहानि॥ (अनुवाद: वक्षःस्थल, ग्रीवा तथा शिर—इन तीनों अंगों को उन्नत (सीधा) और शरीर को सम रखकर, मन के द्वारा समस्त इन्द्रियों को हृदय में निरुद्ध करके, ज्ञानी पुरुष ब्रह्मरूपी नौका द्वारा संसार के समस्त भयप्रद स्रोतों को पार कर जाए।) संशयः—भगवद्ध्याने किम् अत्रोक्तम् आसननियमनं (योगासनम्) अनिवार्यम्, उतानिवार्यम्? पूर्वपक्षः—ध्यानं तावन्मानसव्यापाररूपम्। अतः शरीरावस्थानियमस्यानिवार्यता नास्तीति। सिद्धान्तः—एवं प्राप्ते सूत्रकारः स्वसिद्धान्तं प्रस्तौति— सूत्रम् ७ आसीनः सम्भवात् ॥ ७ ॥ पदच्छेदः—आसीनः (उपविष्टः सन्), सम्भवात् (तथैव ध्यानस्य सम्भवात्)। हिन्दी भावार्थ: बैठकर ही ध्यान करना चाहिए, क्योंकि बैठकर ही चित्तैकाग्रता सम्भव है। श्रीलबलदेवविद्याभूषणविरचितं गोविन्दभाष्यम्— आसीन एव कश्चिदासने स्थित्वा भगवन्तं ध्यायेत्। कुत एतत्? सूत्रमाह—"सम्भवात्" इति। शयानस्य, तिष्ठतो, गच्छतो वा जनस्य चित्तविक्षेपसम्भवेन ध्यानं न सम्भवति; उपविष्टस्यैव तु तदेकाग्रता सम्भवतीत्यर्थः। श्वेताश्वतरोपनिषदि (१.३) चोक्तम्— ते ध्यानयोगानुगता अपश्यन्...